Tổng quan về chứng yếu sinh lý nữ – khô hạn – lãnh cảm

Sinh Đông Y tập trung khôi phục chức năng Thận – Can – Tâm – Tỳ, cân bằng âm dương, dưỡng huyết, bổ âm. Phác đồ được xây dựng theo thể bệnh và phối hợp với điều trị chuyên khoa khi cần. Đông y ở đây không thay thế liệu pháp nội tiết: với phụ nữ tiền mãn kinh – mãn kinh bị khô rát nặng, estrogen đặt tại chỗ do bác sĩ sản phụ khoa chỉ định là điều trị có hiệu quả rõ và liều hấp thu vào máu rất thấp; người bệnh nên được khám để cân nhắc, thay vì tự loại bỏ lựa chọn này.

• Kê đơn thảo dược chuyên biệt:
  Dưỡng huyết tư âm, bổ Thận ích tinh, điều Can giải uất. Cổ phương theo thể bệnh: huyết hư – Tứ vật thang, Bát trân thang; khí huyết lưỡng hư, sợ lạnh, mệt nhiều – Thập toàn đại bổ thang, Quy tỳ thang; Can Thận âm hư, khô rát, bốc hoả, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu – Lục vị hoặc Tri bá địa hoàng hoàn, Tả quy hoàn, Nhất quán tiễn (đây là thể không được dùng bài ôn bổ như Thập toàn đại bổ); Can khí uất kết – Tiêu dao tán, Đan chi tiêu dao tán, Sài hồ sơ can tán; tiền mãn kinh, âm dương lưỡng hư – Nhị tiên thang; Thận dương hư, bụng dưới lạnh – Hữu quy hoàn, Kim quỹ thận khí hoàn; tạng táo, hay buồn dễ khóc – Cam mạch đại táo thang.

• Xoa bóp – bấm huyệt – cứu ngải:
  Tác động lên các huyệt đạo sinh lý nữ như: Quan nguyên, Tam âm giao, Thận du, Mệnh môn, Khí hải…

• Khai thông kinh lạc vùng bụng dưới – tử cung:
  Giúp khí huyết lưu thông, tăng tưới máu tới cơ quan sinh dục.

• Liệu trình cá nhân hóa:
  Dựa theo thể chất – độ tuổi – bệnh lý nền để điều chỉnh thuốc và thủ pháp phù hợp.

Lưu ý an toàn khi dùng thuốc và trị liệu

🔴 Chậm kinh phải thử thai trước khi dùng thuốc và châm cứu. Các huyệt Quan nguyên, Khí hải, Trung cực, Tam âm giao, Hợp cốc, Kiên tỉnh, Côn lôn và toàn bộ vùng bụng dưới – thắt lưng cùng đều chống chỉ định khi có thai (vốn là nhóm huyệt dùng để thúc đẻ). Các vị hoạt huyết – phá huyết (Ích mẫu, Đào nhân, Hồng hoa, Nga truật, Tam lăng, Ngưu tất, Xuyên khung liều cao), công hạ (Đại hoàng, Phan tả diệp, Mang tiêu) và thuốc có độc (Phụ tử chế, Bán hạ sống) cũng chống chỉ định thai kỳ.

🔴 Cứu ngải chỉ dùng cho thể hư hàn – dương hư (bụng dưới lạnh, sợ lạnh, lưỡi nhợt rêu trắng). Không cứu ngải cho thể âm hư nội nhiệt (bốc hoả, người nóng, mồ hôi trộm, họng khô, lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác) – đây chính là thể hay gặp nhất ở phụ nữ tiền mãn kinh khô hạn, cứu ngải sẽ làm nặng thêm. Cũng không cứu ngải lên vết mổ đẻ chưa liền, và cứu Thần khuyết (rốn) phải cách gừng hoặc cách muối, không cứu trực tiếp.

🔴 Không tự ý ngừng thuốc do bác sĩ kê – thuốc tránh thai, thuốc tuyến giáp, thuốc chống trầm cảm, thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường. Nếu nghi thuốc làm giảm ham muốn, hãy báo bác sĩ để đổi loại.

Phụ nữ đang cho con bú: tránh Mạch nha liều cao (làm mất sữa) và Bạc hà liều cao; tránh tả hạ mạnh (Đại hoàng, Phan tả diệp, Lô hội, muồng trâu) vì qua sữa gây tiêu chảy cho trẻ. Mật ong không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi.

Vị thuốc cần thận trọng: Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu. Nhân sâm liều cao gây mất ngủ, hồi hộp, tăng huyết áp; không dùng khi đang sốt hay nhiễm khuẩn cấp. Đương quy, Xuyên khung, Đan sâm, Ích mẫu, Hồng hoa làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông – chống kết tập tiểu cầu, và cần thận trọng ở người rong kinh, cường kinh. Nhục quế, Phụ tử chế, Dâm dương hoắc là thuốc ôn nhiệt, không dùng cho thể âm hư hoả vượng. Phytoestrogen (mầm đậu nành, sắn dây liều cao, các sản phẩm “nội tiết thảo dược”) cần thận trọng ở người có bệnh phụ thuộc nội tiết hoặc tiền sử bệnh lý tuyến vú – tử cung; nên hỏi bác sĩ trước khi dùng kéo dài.

Về chăm sóc tại chỗ: không thụt rửa sâu âm đạo và không xông – ngâm bằng nước lá đặc, nước muối đậm hay dung dịch sát khuẩn mạnh – các cách này phá vỡ hệ vi sinh và lớp nhầy bảo vệ, làm khô rát và viêm nhiễm nặng thêm. Có thể dùng gel bôi trơn gốc nước khi cần; nếu khô rát nhiều, nên khám phụ khoa để được cân nhắc điều trị tại chỗ phù hợp.