TỔNG QUAN VỀ BỆNH MỠ GAN (GAN NHIỄM MỠ)

• Giảm ăn đồ chiên rán, phủ tạng, rượu bia
• Tăng rau xanh, thực phẩm có chất chống oxy hóa
• Uống nước đủ – hạn chế thức uống có gas
• Tập thể dục nhẹ nhàng hằng ngày
• Giữ tinh thần thư giãn – hạn chế căng thẳng
• Khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần để tầm soát men gan, mỡ máu
• Sử dụng bài thuốc Đông y theo hướng dẫn nếu có dấu hiệu mỡ gan

Khi nào cần đến bệnh viện ngay

• 🔴 Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen – nghi vỡ giãn tĩnh mạch thực quản do xơ gan, là cấp cứu, tữ vong rất nhanh nếu chậm.
• 🔴 Vàng da – vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, bụng to lên nhanh (cổ trướng), phù hai chân, dễ bầm tím – chảy máu chân răng – dấu hiệu suy chức năng gan, khác hẳn “men gan cao” đơn thuần. Phải khám chuyên khoa ngay.
• 🔴 Ngủ gà, lẫn lộn, nói lẫn, đảo lộn giấc ngủ ngày đêm, run vẫy tay – bệnh não gan, là cấp cứu nội khoa. Đây là dấu hiệu người nhà rất hay bỏ qua vì tưởng “mệt nên lẫn”.
• Sốt, đau hạ sườn phải, bụng đau lan toả ở người đã có cổ trướng – nghi nhiễm khuẩn dịch cổ trướng, cần kháng sinh sớm.
• Đau hạ sườn phải dữ dội sau bữa ăn nhiều mỡ, lan ra sau lưng – bả vai, kèm sốt rét run hoặc vàng da – bệnh túi mật – đường mật (sỏi mật rất hay đi kèm gan nhiễm mỡ), cần khám cấp cứu.
• 🔴 Đau ngực khi gắng sức, khó thở, méo miệng – yếu một bên người – nói khó đột ngột – người gan nhiễm mỡ thường tử vong vì bệnh tim mạch nhiều hơn là vì bệnh gan. Gọi 115, không tự đi xe máy, không cạo gió, không chích nặn máu đầu ngón tay, không cho ăn uống hay uống thuốc kể cả “an cung”.
• Men gan tăng trên 5–10 lần ngưỡng bình thường, hoặc vừa tăng men gan vừa vàng da – mệt nhiều – chán ăn – buồn nôn – không phải gan nhiễm mỡ đơn thuần: phải tìm viêm gan virus, viêm gan do thuốc, viêm gan tự miễn.
• Những việc phải làm để không bỏ sót bệnh: xét nghiệm viêm gan B và C (rất nhiều người mang bệnh mà không biết), đường huyết – HbA1c, mỡ máu, huyết áp, vòng bụng, TSH – FT4 (suy giáp gây gan nhiễm mỡ), và bilirubin – albumin – INR – tiểu cầu để phân biệt “gan nhiễm mỡ” với xơ gan. Người đã có xơ hóa gan cần siêu âm gan định kỳ 6 tháng để tầm soát khối u gan.

Lưu ý an toàn

• 🔴 Thuốc đông dược cũng gây độc gan – đây là nguyên nhân viêm gan do thuốc khá thường gặp ở Việt Nam. Các vị và sản phẩm cần cảnh giác: Hà thủ ô đỏ chế biến không đúng, Thương lục, Xuyên luyện tử – Khổ luyện tử, Ba đậu, Bán hạ sống, lô hội liều cao, chiết xuất trà xanh liều cao, actisô liều rất cao dùng kéo dài, và thuốc tễ – thuốc nam trôi nổi bị trộn tân dược. Đang uống thuốc thang mà men gan tăng thêm, hoặc thấy vàng da – mệt – chán ăn thì ngừng ngay và báo thầy thuốc.
• Không tự ý ngừng thuốc bác sĩ đã kê – đặc biệt thuốc kháng virus viêm gan B (tenofovir, entecavir) và thuốc lao: ngừng đột ngột có thể gây bùng phát viêm gan và suy gan cấp. Các thuốc statin, thuốc đái tháo đường, thuốc huyết áp cũng không tự bỏ; ⚠️ statin nhìn chung dùng được ở người gan nhiễm mỡ, không nên tự bỏ vì sợ “hại gan”.
• ⚠️ Paracetamol cộng với rượu gây độc gan nặng; không dùng quá liều và không uống nhiều loại thuốc cảm cùng chứa paracetamol.
• 🔵 Việc hiệu quả nhất là giảm cân từ từ: giảm 7–10% cân nặng có thể làm giảm mỡ gan và cải thiện viêm gan nhiễm mỡ – hiện chưa có thuốc nào thay được việc này. Nhưng giảm cân quá nhanh (nhịn ăn, uống thuốc giảm cân trôi nổi) làm gan nhiễm mỡ NẶNG THÊM. Mục tiêu hợp lý là 0,5–1 kg mỗi tuần, kèm 150–300 phút vận động mỗi tuần và tập có kháng lực.
• Bỏ hoặc hạn chế tối đa rượu bia – kể cả khi được coi là gan nhiễm mỡ “không do rượu”; bỏ nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai (đường fructose là nguồn tạo mỡ gan mạnh nhất), bỏ thuốc lá. Cà phê không đường có vẻ có lợi cho gan – không cần kiêng.
• Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali – rất bất lợi ở người có cổ trướng, phù, suy tim hoặc đang dùng lợi tiểu. Trạch tả dùng cùng lợi tiểu tây y làm mất kali. Nhóm hoạt huyết (Đan sâm, Xuyên khung, Tam thất, Hồng hoa, nghệ liều cao) dùng cùng thuốc chống đông gây chảy máu – rất nguy hiểm ở người xơ gan vốn đã rối loạn đông máu. Phụ nữ chậm kinh phải thử thai trước khi điều trị.
• Không day ấn mạnh vùng hạ sườn phải khi gan to đau, nghi có khối u gan, hoặc xơ gan có rối loạn đông máu. Cứu ngải chỉ dùng cho thể tỳ thận dương hư – hư hàn, không dùng cho thể can đồm thấp nhiệt – âm hư hoả vượng (miệng đắng, nước tiểu vàng, lưỡi đỏ rêu vàng nhớt, mạch huyền sác).

Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám. Mức độ và thời gian cải thiện khác nhau ở mỗi người, không có cam kết chung.