Huyết hư suy nhược ở người cao tuổi – Tín hiệu suy khí huyết, tạng phủ giảm sút

LƯU Ý: MỤC NÀY NGƯỜI BỆNH CHỈ NÊN THAM KHẢO, KHÔNG NÊN TỰ Ý LÀM THEO,
NÓ CHỈ ĐƯỢC LÀM BỞI Y, BÁC SĨ ĐƯỢC CẤP PHÉP TRỰC TIẾP LÀM.

✅ Thảo dược cổ phương:
➤ Cổ phương theo thể: Tứ vật thang (huyết hư đơn thuần); Bát trân thang hoặc Thập toàn đại bổ thang (khí huyết lưỡng hư, sợ lạnh, mệt nhiều); Quy tỳ thang (tâm tỳ lưỡng hư – hồi hộp, mất ngủ, hay quên, ăn kém); Bổ trung ích khí thang (khí hư hạ hãm – mệt, sa bụng, hay ra mồ hôi); Lục vị / Tri bá địa hoàng hoàn, Tả quy hoàn (Can Thận âm hư – lưng gối mỏi, ù tai, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu); Hữu quy hoàn, Kim quỹ thận khí hoàn (Thận dương hư – sợ lạnh, tiểu đêm nhiều); Sâm linh bạch truật tán khi tỳ hư ăn kém, phân nát – tỳ vị yếu thì phải kiện tỳ trước, bổ huyết sau, vì các vị bổ huyết như Thục địa, A giao rất nê trệ, bổ sớm sẽ đầy bụng và càng chán ăn.
➤ Pháp trị chung: kiện tỳ ích khí, dưỡng can huyết, bổ Can Thận – phối vị hành khí (Trần bì, Sa nhân) để tránh nê trệ.
✅ Châm cứu – Cứu ngải:
➤ Huyệt thường dùng: Túc tam lý, Tam âm giao, Quan nguyên, Khí hải, Bách hội, Cách du, Tỳ du, Thận du. Cứu ngải ở người cao tuổi phải rất thận trọng: da mỏng, cảm giác nóng giảm nên dễ bỏng mà không kịp kêu – chỉ hơ ấm cách xa, thời gian ngắn, người làm luôn để tay cạnh vùng cứu; không cứu trực tiếp lên da; cứu Thần khuyết (rốn) phải cách gừng hoặc cách muối. Chỉ cứu ngải cho thể hư hàn – dương hư; không cứu ngải cho thể âm hư có hư nhiệt (lòng bàn tay chân nóng, mồ hôi trộm, lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác) vì càng hao tân dịch. Người đái tháo đường có biến chứng thần kinh ngoại biên mất cảm giác nóng ở bàn chân – tuyệt đối không cứu ngải hay ngâm chân nước nóng ở chân, rất dễ bỏng và loét.
➤ Hỗ trợ điều hoà khí huyết, cải thiện ăn ngủ và cảm giác mệt mỏi. Châm cứu không làm tăng sản sinh hồng cầu – nếu có thiếu máu thì phải tìm nguyên nhân và điều trị theo nguyên nhân (xem phần dưới).
✅ Dưỡng sinh – Thái cực quyền – Xoa bóp:
➤ Kích hoạt khí huyết, thư giãn gân cốt, phòng té ngã.
✅ Dinh dưỡng cá nhân hóa:
➤ Cháo hạt sen – kỷ tử – đại táo; canh xương hầm đảng sâm, hoàng kỳ; bổ sung sắt, B12, omega-3.

Lưu ý an toàn khi dùng thuốc ở người cao tuổi

🔴 Thiếu máu ở người cao tuổi KHÔNG BAO GIỜ là “do tuổi già”. Luôn phải tìm nguyên nhân. Hay gặp nhất là mất máu mạn qua đường tiêu hóa – do loét dạ dày, do thuốc giảm đau chống viêm không steroid và aspirin, hoặc do khối u đại tràng. Vì vậy người cao tuổi thiếu máu thiếu sắt không rõ nguyên nhân cần được nội soi dạ dày và đại tràng, chứ không chỉ uống thuốc bổ huyết. Các nguyên nhân khác: thiếu B12 (hay gặp ở người ăn chay trường, người dùng thuốc dạ dày lâu năm hoặc metformin), bệnh thận mạn, bệnh tuỷ xương.

🔴 Người cao tuổi thường dùng rất nhiều thuốc cùng lúc – hãy mang toàn bộ đơn thuốc và hộp thuốc đi khám. Thảo dược không “lành” một cách vô điều kiện khi đi cùng thuốc tây:

• Đương quy, Đan sâm, Xuyên khung, Tam thất, Hồng hoa, Kê huyết đằng, Nghệ liều cao + thuốc chống đông (warfarin) hoặc chống kết tập tiểu cầu (aspirin, clopidogrel) → tăng nguy cơ chảy máu, kể cả chảy máu não.
• Cam thảo liều cao dài ngày → giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu; hạ kali còn làm tăng độc tính của digoxin ở người suy tim. Rất bất lợi ở người tăng huyết áp, suy tim, đang dùng lợi tiểu.
• Nhân sâm liều cao hoặc uống buổi tối → mất ngủ, hồi hộp, tăng huyết áp; không dùng khi đang sốt hay nhiễm khuẩn cấp. Nhân sâm, Ngũ vị tử còn ảnh hưởng chuyển hóa thuốc tại gan.
• Hà thủ ô đỏ chế biến không đúng gây độc gan; Chu sa, Thần sa chứa thuỷ ngân – không dùng kéo dài, cấm ở người bệnh gan thận.
• Thảo dược an thần + thuốc ngủ tây y → cộng hưởng gây ngủ gà, choáng váng và té ngã – nguy hiểm nhất ở người già.
• Thục địa, A giao, Đương quy tính nê trệ, gây đầy bụng chán ăn ở người tỳ vị yếu – phải phối vị hành khí.

🔴 Không tự ý ngừng thuốc bệnh nền (huyết áp, đái tháo đường, mỡ máu, chống đông, tuyến giáp, loãng xương) để “uống thuốc nam cho lành”. Ngược lại, nếu thấy chóng mặt khi đứng dậy hay hay ngã, hãy báo bác sĩ để rà soát và giảm bớt thuốc – đừng tự bỏ.

Phòng ngã là việc quan trọng bậc nhất ở nhóm tuổi này: bật đèn đêm, bỏ thảm trơn, lắp tay vịn nhà tắm và lối lên xuống, đi dép có ma sát tốt, kiểm tra mắt và tai định kỳ, đứng dậy từ từ theo hai nhịp. Ngã gây gãy cổ xương đùi làm giảm tuổi thọ và khả năng tự chăm sóc rất nhiều; người đang dùng thuốc chống đông mà đập đầu thì máu tụ nội sọ có thể xuất hiện muộn nhiều tuần sau, phải theo dõi lâu.

Xoa bóp: không day ấn hay vặn bẻ mạnh vùng cổ (nguy cơ bong mảng xơ vữa động mạch cảnh gây đột quỵ); nhẹ tay ở người loãng xương vì xương giòn dễ gãy; không xoa bóp bụng khi đau bụng cấp, đang sốt, nghi phình động mạch chủ bụng hoặc mới mổ.