Sau cuộc sinh nở, huyết dịch hao tổn, tỳ khí suy, can huyết rỗng → dễ chóng mặt, ít sữa, rụng tóc, lạnh tay chân.

Để phòng ngừa khí huyết hư sau sinh, sản phụ nên lưu ý:

• Dinh dưỡng đủ chất: ăn nóng, uống ấm, tránh đồ sống – lạnh – cay nồng.
• Ngủ đủ: cố gắng ngủ 6–8 tiếng/ngày, nên có người hỗ trợ chăm bé.
• Giữ ấm: đặc biệt vùng lưng, bụng, bàn chân.
• Không vận động mạnh: tránh làm việc sớm, mang vác nặng.
• Tập thở – thiền nhẹ: giúp tinh thần ổn định, điều hòa nội tiết.
• Theo dõi sữa & kinh nguyệt: nếu bất thường cần khám sớm.

Việc chủ động chăm sóc cơ thể sau sinh sẽ giúp người mẹ khỏe mạnh, tinh thần vững vàng, nuôi con tốt hơn.

Khi nào cần đến bệnh viện ngay

🔵 Suốt 6 tuần đầu sau sinh, người mẹ vẫn là đối tượng cần theo dõi y tế – không phải đã sinh xong là hết nguy cơ. Cần đến cơ sở y tế ngay khi có:

• 🔴 Ra huyết ồ ạt, máu cục to, ướt đẫm băng trong 1 giờ, hoặc sản dịch đã nhạt màu rồi bỗng đỏ tươi trở lại – băng huyết muộn, cấp cứu.
• 🔴 Sốt trên 38°C, sản dịch hôi thối, đau bụng dưới – nhiễm khuẩn hậu sản, phải dùng kháng sinh đúng phác đồ; thuốc thang và xông hơ không thay thế được và làm chậm điều trị.
• 🔴 Đau đầu dữ dội, nhìn mờ – hoa mắt, đau thượng vị, phù tăng nhanh, co giật – tiền sản giật – sản giật vẫn xảy ra được đến 6 tuần sau sinh, rất hay bị bỏ sót. Cấp cứu ngay.
• 🔴 Khó thở, đau ngực, tim đập nhanh, ho ra máu hoặc bắp chân sưng đau nóng một bên – huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi, nguy cơ cao nhất sau mổ đẻ và khi nằm nhiều. Nằm than, nằm bất động dài ngày làm tăng nguy cơ này – nên vận động nhẹ sớm.
• Vết mổ đẻ hoặc vết khâu tầng sinh môn sưng đỏ, chảy dịch hôi, bục chỉ; ngực sưng đỏ căng cứng kèm sốt rét run (viêm – áp xe tuyến vú – vẫn tiếp tục cho bú hoặc vắt sữa theo hướng dẫn); bí tiểu, tiểu buốt, són tiểu – són phân kéo dài – đều cần khám, không chịu đựng vì ngại.
• 🔴 Buồn bã, mất ngủ trắng đêm dù con đã ngủ, không chăm được bản thân và con kéo dài trên 2 tuần – nghi trầm cảm sau sinh. Nếu có ý nghĩ muốn chết hoặc muốn làm hại con, hoặc có nói năng lộn xộn, nghe thấy tiếng nói không có thật, tin những điều kì lạ về đứa con (loạn thần sau sinh) thì là cấp cứu: gọi 115 hoặc đến khoa Tâm thần / cơ sở y tế gần nhất, nói cho người thân biết và không để mẹ ở một mình với con. Có thể gọi thêm Đường dây nóng Ngày Mai – hỗ trợ tâm lý miễn phí: 096 306 1414 (13h00–20h30, thứ Tư đến Chủ nhật – tổ chức cộng đồng độc lập, không thuộc Sinh Đông Y; ngoài khung giờ hãy gọi 115).
• Chóng mặt nhiều, ngất, tim đập nhanh, khó thở khi gắng sức nhẹ – có thể là thiếu máu nặng: cần công thức máu và ferritin. Thiếu máu sau sinh chủ yếu là thiếu sắt – viên sắt (hoặc truyền sắt, truyền máu khi nặng) mới là điều trị nền, thuốc bổ huyết Đông y phối hợp thêm. Viên sắt uống lúc đói, vitamin C tăng hấp thu; trà – cà phê – canxi cản hấp thu nên uống cách 2 giờ.
• Mệt nhiều, rụng tóc, tim đập nhanh hoặc sợ lạnh – tăng cân, táo bón kéo dài – cần đo TSH – FT4 – anti-TPO: viêm tuyến giáp sau sinh rất hay gặp, biểu hiện giống hệt “hu hư sau sinh” nhưng điều trị được.

Lưu ý an toàn

• 🔴 Bổ sớm lưu tà: Nhân sâm, Đảng sâm, Hoàng kỳ không dùng khi đang sốt hoặc còn nhiễm khuẩn. Tỳ vị yếu thì kiện tỳ – hành khí trước, bổ sau: Thục địa, A giao, Đương quy rất nê trệ, bổ sớm gây đầy bụng, chán ăn.
• Nhóm hoạt huyết (Ích mẫu, Đào nhân, Hồng hoa, Nga truật, Tam lăng, Ngưu tất, Xuyên khung liều cao) phải rất thận trọng khi còn ra huyết nhiều, vết mổ chưa liền hoặc đang dùng thuốc chống đông – nguy cơ chảy máu; chống chỉ định khi có thai. Cho con bú vẫn có thể có thai lại – chậm kinh phải thử thai trước khi điều trị.
• Đang cho con bú: tránh tả hạ mạnh (Đại hoàng, Phan tả diệp, lô hội, muồng trâu) vì qua sữa gây tiêu chảy cho trẻ; Mạch nha liều cao và Bạc hà làm mất sữa; Chu sa – Thần sa chứa thuỷ ngân, cấm dùng; Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali; Ý dĩ không dùng khi có thai; mật ong không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi. Không uống rượu thuốc ngâm “bồi bổ sau sinh” khi đang cho con bú.
• Cứu ngải: không cứu lên vết mổ đẻ chưa liền, không cứu khi đang sốt hoặc nghi nhiễm khuẩn hậu sản; cứu Thần khuyết (rốn) phải cách gừng hoặc cách muối, không cứu trực tiếp. Chỉ dùng cho thể hư hàn – dương hư, không dùng cho thể âm hư hoả vượng (bốc hoả, ra mồ hôi đêm, lưỡi đỏ ít rêu, mạch tế sác).
• ⚠️ Những kiêng khem cổ không nên làm: không nằm than – xông than (ngộ độc khí CO, bỏng, hại hô hấp của trẻ); không kiêng tắm rửa – vệ sinh kém làm nhiễm khuẩn vết mổ và viêm tuyến vú, chỉ cần tắm nhanh bằng nước ấm nơi kín gió; không kiêng ăn đến mức thiếu chất – sản phụ cần đủ đạm, rau, trái cây và uống đủ nước để có sữa; không bó bụng quá chặt, không nằm bất động dài ngày. Không thụt rửa sâu âm đạo, không xông – ngâm nước lá đậm đặc vào vùng kín.
• Không tự ý ngừng thuốc bác sĩ đã kê (kháng sinh, thuốc chống đông, thuốc huyết áp, thuốc tuyến giáp, viên sắt, thuốc chống trầm cảm). Nhiều thuốc dùng được khi cho con bú – hãy để bác sĩ chọn loại phù hợp thay vì tự bỏ thuốc hoặc tự cai sữa. Phải khám lại sau sinh theo hẹn của cơ sở sản khoa.
• Nghỉ ngơi, ngủ đủ và được chia sẻ việc chăm con là một phần của điều trị, không phải chuyện phụ.

Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám. Mức độ và thời gian phục hồi khác nhau ở mỗi người, không có cam kết chung.