Bệnh viêm dây thanh quản – khàn tiếng – Giọng nói thay đổi, ảnh hưởng giao tiếp và công việc
Viêm dây thanh quản là tình trạng viêm nhiễm hoặc tổn thương dây thanh âm, gây khàn tiếng, mất tiếng, đau rát họng khi nói, đặc biệt ở người phải nói nhiều, la hét hoặc lạm dụng giọng nói.
Theo Tây y, bệnh thường do nhiễm virus, vi khuẩn đường hô hấp trên, lạm dụng giọng nói, trào ngược dạ dày – thực quản, hút thuốc lá, hoặc tiếp xúc hóa chất kích ứng gây viêm phù nề dây thanh.
Trong Đông y, viêm dây thanh quản, khàn tiếng thuộc phạm vi chứng Thất âm, Hầu âm, gốc bệnh liên quan đến Phế Thận âm hư sinh hư hỏa bốc lên yết hầu, hoặc ngoại tà phong hàn, phong nhiệt phạm Phế làm thanh đới bị tổn thương, khí huyết ứ trệ tại thanh quản.
Viêm dây thanh quản, khàn tiếng dưới góc nhìn Đông y
Theo Đông y, khàn tiếng cấp tính thường do ngoại tà phong hàn, phong nhiệt xâm phạm Phế làm thanh đới sưng nề, gọi là chứng Bạo âm; khàn tiếng mạn tính, kéo dài thuộc chứng Cửu âm, do Phế Thận âm hư sinh hư hỏa, hoặc khí huyết ứ trệ tại thanh quản do nói nhiều, dùng giọng sai cách lâu ngày.
Nguyên tắc điều trị theo Đông y là sơ phong thanh nhiệt, lợi yết ở giai đoạn cấp; tư âm giáng hỏa, hoạt huyết thông lạc ở giai đoạn mạn để phục hồi thanh đới.
Phế Thận âm hư kết hợp khí huyết ứ trệ tại thanh quản là nguyên nhân cốt lõi
Viêm dây thanh quản, khàn tiếng khởi phát khi ngoại tà phong hàn, phong nhiệt xâm phạm Phế làm thanh đới sưng viêm cấp tính; nếu không được điều trị đúng và đủ ở giai đoạn cấp, hoặc do lạm dụng giọng nói kéo dài (nói nhiều, la hét, hát nhiều), hư hỏa do Phế Thận âm hư bốc lên yết hầu và khí huyết ứ trệ tại thanh quản sẽ khiến bệnh chuyển mạn tính, khó hồi phục. Ngoài ra, trào ngược dạ dày – thực quản, hút thuốc lá, uống rượu bia, tiếp xúc hóa chất – khói bụi cũng là những yếu tố thường gặp làm bệnh nặng thêm.
Hai thể bệnh thường gặp nhất:
Ngoại tà phong hàn, phong nhiệt phạm Phế (thể cấp)
Thời tiết thay đổi, nhiễm lạnh hoặc virus xâm nhập khiến Phế khí uất trệ, thanh đới sưng nề cấp tính, gây khàn tiếng, đau rát họng đột ngột.
Phế Thận âm hư, khí huyết ứ trệ (thể mạn)
Lạm dụng giọng nói lâu ngày, thức khuya, âm dịch hao tổn sinh hư hỏa bốc lên thanh quản; khí huyết ứ trệ tại thanh đới khiến giọng khàn kéo dài, khó phục hồi.
Những ai dễ mắc viêm dây thanh quản, khàn tiếng?
- Giáo viên, ca sĩ, MC, nhân viên telesale phải nói nhiều
- Người thường xuyên la hét, nói to, hát karaoke liên tục
- Người hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên
- Người có trào ngược dạ dày – thực quản
- Người làm việc trong môi trường khô, nhiều khói bụi, hóa chất
- Người cao tuổi, thức khuya, sức đề kháng suy giảm
Nhận biết sớm giúp điều trị hiệu quả, tránh khàn tiếng kéo dài
- Khàn tiếng, mất tiếng tạm thời, giọng nói đục hoặc yếu đi
- Đau rát họng, cảm giác vướng khi nói hoặc nuốt
- Ho khan, hay phải hắng giọng để nói rõ hơn
- Nói lâu bị mệt, giọng yếu dần về cuối câu
- Cổ họng khô rát, ngứa, kích thích muốn ho
- Triệu chứng nặng hơn khi nói nhiều, la hét hoặc về cuối ngày
Kết hợp Đông y biện chứng và cận lâm sàng Tây y để xác định đúng thể bệnh
Tại Sinh Đông Y, chúng tôi kết hợp phương pháp tứ chẩn của Đông y (vọng – văn – vấn – thiết) cùng các phương tiện cận lâm sàng Tây y hiện đại để xác định chính xác thể bệnh, mức độ tổn thương thanh quản và nguyên nhân cụ thể, từ đó xây dựng phác đồ điều trị phù hợp cho từng người bệnh.
Chẩn đoán lâm sàng (Tứ chẩn Đông y)
- Vọng chẩn: Quan sát sắc mặt, chất lưỡi, sắc lưỡi để đánh giá tình trạng âm dịch và nội hỏa.
- Văn chẩn: Nghe âm sắc, độ khàn của giọng nói, tiếng ho để phân biệt thể cấp hay mạn.
- Vấn chẩn: Hỏi về thời gian khàn tiếng, tần suất sử dụng giọng nói, tiền sử trào ngược, thuốc lá.
- Thiết chẩn: Bắt mạch, sờ nắn vùng cổ họng để đánh giá khí huyết và mức độ ứ trệ tại thanh quản.
Chẩn đoán cận lâm sàng (Tây y)
Các phương tiện cận lâm sàng giúp xác định nguyên nhân cụ thể gây khàn tiếng và loại trừ các tổn thương nguy hiểm tại thanh quản.
- Nội soi thanh quản: quan sát trực tiếp dây thanh, phát hiện viêm, phù nề, hạt xơ hoặc polyp dây thanh.
- Nội soi hoạt nghiệm thanh quản (stroboscopy): đánh giá chuyển động rung của dây thanh khi phát âm.
- Nội soi dạ dày hoặc đo pH thực quản: kiểm tra trào ngược dạ dày – thực quản, một nguyên nhân thường gặp gây khàn tiếng kéo dài.
- Xét nghiệm tuyến giáp: loại trừ các bệnh lý tuyến giáp ảnh hưởng đến giọng nói.
Chụp CT vùng cổ – ngực khi nội soi thấy liệt dây thanh một bên: dây thanh bị liệt thường do tổn thương dây thần kinh quặt ngược thanh quản trên đường đi của nó – bướu/ung thư tuyến giáp, u trung thất, u đỉnh phổi, phình động mạch chủ, hoặc di chứng sau mổ tuyến giáp. Đây là dấu hiệu bắt buộc phải tìm nguyên nhân, không được coi là “khàn tiếng do dùng giọng nhiều”.
Sinh thiết tổn thương dây thanh khi nội soi thấy khối sùi, loét, dây thanh cố định – để loại trừ ung thư thanh quản, nhất là ở người hút thuốc lá và uống rượu lâu năm.
Tư âm giáng hỏa, hoạt huyết thông lạc – phục hồi giọng nói tại Sinh Đông Y
Tại Sinh Đông Y, phác đồ điều trị khàn tiếng được xây dựng riêng cho từng thể bệnh, kết hợp thuốc đông dược, châm cứu và điều chỉnh cách dùng giọng để hỗ trợ phục hồi chức năng phát âm.
Thể phong hàn, phong nhiệt phạm Phế (cấp tính): Cổ phương: Ngân kiều tán hoặc Tang cúc ẩm cho thể phong nhiệt (họng đỏ đau, sốt nhẹ); Kinh phòng bại độc tán cho thể phong hàn (sợ lạnh, không khát); có thể gia Xạ can, Sơn đậu căn, Bạc hà, Cát cánh, Cam thảo để lợi yết khai âm. Pháp trị: sơ phong, thanh nhiệt, lợi yết khai âm.
Thể Phế Thận âm hư, hư hỏa bốc lên (mạn tính): Cổ phương: Dưỡng âm thanh phế thang hoặc Bách hợp cố kim thang (Sa sâm, Mạch môn, Huyền sâm, Sinh địa, Bách hợp); nếu hư hỏa bốc mạnh dùng Tri bá địa hoàng hoàn – tư âm nhuận Phế, giáng hư hỏa, dưỡng âm dịch nuôi thanh quản.
Thể khí huyết ứ trệ tại thanh quản: Cổ phương: Hội yếm trục ứ thang (Y lâm cải thác) – bài thuốc cổ dành riêng cho chứng ứ trệ vùng thanh quản – hoặc Huyết phủ trục ứ thang gia giảm, phối Xích thược, Đan sâm, Uất kim, Cát cánh, Tang bạch bì. Pháp trị: hoạt huyết, thông lạc, tiêu ứ, hỗ trợ cải thiện chất giọng.
Châm cứu: Tác động vào các huyệt Liêm tuyền, Thiên đột, Hợp cốc, Ngư tế, Thái khê (huyệt Hợp cốc chống chỉ định với phụ nữ có thai) giúp thông kinh lạc vùng thanh quản, giảm viêm, hỗ trợ phục hồi giọng nói.
Xoa bóp: Xoa bóp nhẹ nhàng vùng cổ và họng giúp thư giãn cơ thanh quản, tăng tuần hoàn khí huyết tại chỗ.
Điều chỉnh cách dùng giọng và sinh hoạt: Hạn chế nói to, la hét kéo dài; uống đủ nước ấm; nghỉ ngơi giọng nói hợp lý để hỗ trợ quá trình phục hồi.
Lưu ý an toàn khi dùng thuốc và trị liệu
🔴 Khàn tiếng kéo dài trên 3 tuần phải được nội soi thanh quản trước, rồi mới điều trị. Không được điều trị kéo dài bằng thuốc thang hay ngậm thảo dược mà bỏ qua bước soi – vì ung thư thanh quản giai đoạn sớm biểu hiện duy nhất chỉ là khàn tiếng, và đây là loại ung thư chữa được rất tốt nếu phát hiện sớm.
🔴 Không dùng corticoid kéo dài để “đỡ khàn”. Corticoid (uống hoặc tiêm) làm giọng trong lên nhanh nên rất dễ bị lạm dụng, nhưng dùng dài ngày gây loãng xương, tăng huyết áp, tăng đường huyết, loét dạ dày, suy tuyến thượng thận và che lấp bệnh thật. Chỉ dùng ngắn ngày theo chỉ định của bác sĩ tai mũi họng. Tương tự, không tự ý ngừng thuốc điều trị trào ngược, thuốc tuyến giáp hay thuốc khác do bác sĩ kê.
Nghỉ giọng đúng cách: nghỉ giọng nghĩa là nói ít và nói nhẹ, không phải nói thầm – nói thầm làm dây thanh căng hơn cả nói bình thường. Không đằng hắng, không cố lấy giọng.
Sơn đậu căn tuy hay dùng cho bệnh họng nhưng có độc: dùng quá liều hoặc kéo dài gây buồn nôn, nôn, chóng mặt, tổn thương gan và thần kinh – chỉ dùng liều nhỏ, ngắn ngày theo kê đơn. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu. Xạ can tính hàn, thận trọng ở người tỳ vị hư hàn và phụ nữ có thai.
Đan sâm, Xích thược, Uất kim, Đào nhân, Hồng hoa (nhóm hoạt huyết) làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông – chống kết tập tiểu cầu, và thận trọng/chống chỉ định ở phụ nữ có thai.
Châm cứu vùng cổ trước (Liêm tuyền, Thiên đột) phải do người có chuyên môn thực hiện, châm nông, đúng hướng; không châm sâu vì gần khí quản và mạch máu lớn. Cứu ngải chỉ dùng cho thể hư hàn; không cứu ngải cho thể phong nhiệt hay âm hư hoả vượng (họng khô đỏ, lưỡi đỏ ít rêu) vì sẽ làm nặng thêm.
Thay đổi nhỏ trong sinh hoạt – bảo vệ giọng nói lâu dài
- Uống đủ nước ấm mỗi ngày để giữ ẩm niêm mạc thanh quản
- Nghỉ giọng khi có dấu hiệu khàn tiếng, tránh nói to hoặc la hét kéo dài
- Súc họng bằng nước muối ấm hằng ngày
- Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia và đồ uống có ga
- Điều trị tốt tình trạng trào ngược dạ dày – thực quản nếu có
- Tái khám nếu khàn tiếng kéo dài trên 2–3 tuần không cải thiện
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
- 🔴 Khàn tiếng kéo dài trên 3 tuần không đỡ – phải nội soi tai mũi họng để loại trừ ung thư thanh quản, nhất là ở người hút thuốc lá, uống rượu, trên 40 tuổi. Đây là cờ đỏ quan trọng nhất của bệnh này.
- Nuốt vướng, nuốt đau tăng dần, nuốt nghẹn; ho ra máu hoặc khạc ra đờm lẫn máu.
- Sờ thấy hạch vùng cổ cứng, không đau, to dần; sụt cân không rõ lý do; đau tai một bên kèm khàn tiếng.
- Khó thở, thở rít, tiếng thở khò khè ở thì hít vào – dấu hiệu hẹp đường thở thanh quản, là cấp cứu, gọi 115.
- Trẻ em khàn tiếng kèm thở rít, ho ông ổng, co kéo hõm ức, sốt cao, chảy nước dãi, không nuốt được – nghi viêm thanh khí phế quản cấp hoặc viêm nắp thanh môn. Đưa đi cấp cứu ngay, không cố khám họng hay đè lưỡi tại nhà vì có thể làm trẻ ngạt thở.
- Khàn tiếng xuất hiện đột ngột sau mổ tuyến giáp, mổ vùng cổ – ngực, hoặc kèm khó nuốt, sặc khi uống nước – nghi liệt dây thanh, cần khám chuyên khoa.
- Khàn tiếng kèm sụp mi, đồng tử co nhỏ một bên, hoặc kèm khó thở – sụt cân ở người hút thuốc – cần chụp CT ngực tìm u đỉnh phổi.
- Mất tiếng hoàn toàn kèm sốt cao, đau họng dữ dội, không nuốt được nước bọt – cần khám cấp cứu.
🔴 Không tự ý dùng hoặc kéo dài corticoid để lấy lại giọng, và không tự ngừng thuốc do bác sĩ kê (thuốc trào ngược, thuốc tuyến giáp, thuốc dị ứng). Đông y ở đây giữ vai trò hỗ trợ tư âm, lợi yết, hoạt huyết thông lạc và điều chỉnh cách dùng giọng – không thay thế việc nội soi và điều trị chuyên khoa tai mũi họng.
Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám.
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
