Tăng prolactin máu – Hội chứng nội tiết làm rối loạn kinh nguyệt, khó thụ thai và suy giảm nữ tính
Tăng prolactin máu là tình trạng nồng độ hormone prolactin trong máu cao bất thường, gây rối loạn kinh nguyệt, vô kinh, tiết sữa khi không mang thai và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
Theo Đông y, đây là chứng huyết ứ – đàm thấp – can uất – thận hư – khí huyết nghịch hành, làm mất điều hòa nội tiết, kinh nguyệt và khả năng sinh dưỡng của cơ thể nữ giới.
Prolactin – Từ hormon tiết sữa đến dấu hiệu tạng phủ bị tổn thương
Prolactin là hormon tiết ra từ tuyến yên, giúp cơ thể chuẩn bị cho việc tiết sữa sau sinh. Tuy nhiên, khi prolactin tăng bất thường mà không có thai hay cho con bú, sẽ sinh ra các triệu chứng như: vô kinh, tiết sữa, giảm ham muốn, rối loạn kinh nguyệt, u vú hoặc u tuyến yên.
Đông y nhận định: đây là hậu quả của tỳ hư sinh đàm – can uất huyết ứ – thận tinh bất túc, làm mất cân bằng nội tiết và khí huyết.
Tăng prolactin máu – Biểu hiện hậu quả của khí trệ, đàm ứ và tạng phủ tổn thương
Bệnh sinh chủ yếu do nội thương tình chí, rối loạn khí cơ, tỳ – can – thận suy yếu, khiến hormon mất điều hòa, đàm trọc và huyết ứ sinh kết hạch, dẫn tới tiết sữa bất thường và mất kinh.
6 nguyên nhân điển hình:
1. Can khí uất kết lâu ngày
→ Tình chí uất ức gây khí trệ, khí huyết không thông, ảnh hưởng điều tiết hormon.
2. Tỳ hư sinh đàm, đàm trọc thượng nghịch
→ Theo lý luận Đông y, đàm trọc ngưng trệ ở kinh lạc vùng ngực – tuyến vú, khí nghịch lên trên, biểu hiện ra tiết sữa bất thường
3. Thận tinh hư tổn – mất khả năng sinh khí hóa huyết
→ Gây vô kinh, rối loạn kinh nguyệt, hiếm muộn.
4. Huyết ứ sinh u, sinh bế
→ Cản trở lưu thông mạch Xung – Nhâm, gây rối loạn chức năng nội tiết.
5. Lạm dụng thuốc nội tiết hoặc tránh thai kéo dài
→ Làm mất cân bằng âm dương, tổn thương nguyên khí.
6. Thói quen sinh hoạt thiếu điều độ
→ Thức khuya, stress, thiếu vận động, ăn uống sai gây rối loạn chuyển hóa âm huyết.
Ai dễ bị tăng prolactin máu?
Phụ nữ từ 20–40 tuổi
Người rối loạn kinh nguyệt kéo dài
Người từng dùng thuốc nội tiết (tránh thai, điều hòa kinh)
Phụ nữ sau sảy thai, sinh non hoặc cho con bú lâu dài
Người thường xuyên căng thẳng, mất ngủ, lao lực
Người có u tuyến yên, u vú lành tính
Dấu hiệu nhận biết sớm tăng prolactin máu
Vô kinh hoặc kinh nguyệt không đều
Tiết sữa dù không mang thai hoặc đã cai sữa
Giảm ham muốn tình dục
Vú căng tức, đôi khi sưng đau nhẹ
Đau đầu, hoa mắt, chóng mặt (do u nhỏ vùng tuyến yên)
Khó thụ thai, hiếm muộn
Đông y chẩn đoán thể bệnh – Xác định khí huyết và tạng phủ bị rối loạn
Tại Sinh Đông Y, chẩn đoán bằng tứ chẩn Đông y và nếu cần, có thể tham khảo xét nghiệm Prolactin để biện chứng rõ hơn, Khi prolactin tăng cao hoặc MRI phát hiện u tuyến yên, điều trị nền là thuốc đồng vận dopamin (bromocriptin, cabergolin) do bác sĩ nội tiết chỉ định – Đông y đi kèm hỗ trợ, không thay thế.
Chẩn đoán lâm sàng
Vọng chẩn: da xạm, sắc mặt nhợt hoặc hồng vượng, vú căng
Vấn chẩn: hỏi kỹ về chu kỳ kinh, tiết sữa, đau đầu, nhìn mờ, tâm trạng, khả năng đang mang thai hoặc cho con bú, và đặc biệt là các thuốc đang dùng (metoclopramid, domperidon, thuốc an thần kinh, một số thuốc huyết áp) vì nhiều thuốc làm tăng prolactin
Văn chẩn: nghe tiếng nói (nhỏ yếu hoặc to gấp gáp), nhịp thở nông, tiếng thở dài do can uất; ngửi mùi hơi thở, mùi sữa tiết ra
Thiết chẩn: mạch trầm hoạt (đàm trọc), mạch huyền sác (can uất), lưỡi nhợt – rêu trắng (tỳ hư đàm)
Chẩn đoán cận lâm sàng
Xét nghiệm Prolactin (nồng độ thường > 25 ng/mL ở nữ; cần lấy máu lúc nghỉ ngơi, không sau khi kích thích núm vú hay gắng sức). Đồng thời loại trừ các nguyên nhân thường gặp: có thai, suy giáp (xét nghiệm TSH) và thuốc đang dùng
Chụp cộng hưởng từ (MRI) tuyến yên khi prolactin tăng cao hoặc có đau đầu, rối loạn thị giác – tuyến yên nằm trong hố yên nên không siêu âm được
Siêu âm tuyến vú – loại trừ u xơ tuyến vú
Điều trị bằng Đông y: điều hòa khí huyết – tiêu đàm – sơ uất – bổ can thận
🔹 Bài thuốc theo thể bệnh
Can uất – đàm trọc: Sài hồ sơ can tán, Tiêu dao tán; nếu kèm chóng mặt do phong đàm thượng nhiễu thì dùng Bán hạ bạch truật thiên ma thang
Tỳ hư sinh đàm: Hương sa lục quân tử thang, Nhị trần thang hoặc Thương phụ đạo đàm hoàn gia giảm
Thận hư huyết ứ: Hữu quy hoàn (thận dương hư) hoặc Tả quy hoàn – Lục vị địa hoàng hoàn (thận âm hư), phối Đào hồng tứ vật thang khi có huyết ứ. Y văn Đông y hay dùng thêm Sinh mạch nha liều cao để hỗ trợ giảm tiết sữa – vì vậy không dùng cho phụ nữ đang cho con bú
🔹 Khai huyệt đạo, điều hoà kinh lạc vùng ngực – tuyến vú
Huyệt thường dùng: Đản trung, Nhũ căn, Thiếu trạch, Thái xung, Can du, Quan nguyên, Tam âm giao
Hỗ trợ lưu thông khí huyết vùng ngực, giảm căng tức vú và cải thiện tinh thần
🔹 Châm cứu và cứu ngải
Đặc biệt với thể khí uất – can hỏa – đàm ứ
Giúp tiêu kết, an thần, giảm căng tức vùng ngực
🔹 Xoa bóp, bấm huyệt – ổn định thần kinh – điều khí âm dương
Giúp tinh thần thư giãn, cải thiện giấc ngủ – căng thẳng và mất ngủ cũng là yếu tố làm prolactin tăng
Lưu ý an toàn: nếu MRI phát hiện u tuyến yên tiết prolactin, thuốc đồng vận dopamin (bromocriptin, cabergolin) là điều trị nền – không tự ý ngừng để chuyển hẳn sang Đông y. Trước khi điều trị phải loại trừ có thai; khi có thai, các huyệt Hợp cốc, Tam âm giao, Khí hải, Quan nguyên và thuốc hoạt huyết đều chống chỉ định. Sinh mạch nha liều cao làm giảm tiết sữa nên không dùng cho sản phụ đang cho con bú. Nếu prolactin tăng do thuốc đang dùng, việc đổi hay ngừng thuốc đó phải do bác sĩ kê đơn quyết định.
Phòng tăng prolactin bằng cách dưỡng khí huyết – giữ tâm an – tránh uất kết
Không tự ý dùng thuốc nội tiết kéo dài, đồng thời cũng không tự ý ngừng thuốc bác sĩ đã kê
Giữ tâm trạng thư giãn, tránh lo âu, trầm cảm
Ăn uống đủ chất, bổ tỳ dưỡng huyết
Ngủ đủ giấc, tránh thức khuya, không làm việc quá sức
Tập thể dục nhẹ nhàng: yoga, dưỡng sinh, đi bộ
Tái khám định kỳ, xét nghiệm lại prolactin theo hẹn; dùng thảo dược Đông y hỗ trợ điều hòa kinh nguyệt song song
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
Tăng prolactin máu thường diễn tiến từ từ, nhưng những dấu hiệu sau cần đi khám ngay:
- Đau đầu dữ dội đột ngột kèm nhìn mờ, nhìn đôi, sụp mi, buồn nôn, lơ mơ – nghi chảy máu trong u tuyến yên (đột quỵ tuyến yên), là cấp cứu.
- Thu hẹp tầm nhìn hai bên (hay va vào vật ở hai bên, lái xe khó nhận ra xe bên cạnh) – gợi u tuyến yên chèn giao thoa thị giác, cần khám mắt và MRI sớm để giữ thị lực.
- Tiết sữa kèm sờ thấy khối ở vú, tiết dịch máu ở núm vú, da vú sần vỏ cam, hạch nách – phải khám chuyên khoa tuyến vú, không mặc định là do prolactin.
- Vô kinh trên 3 tháng hoặc chậm kinh kèm đau bụng, ra máu – thử thai và khám phụ khoa để loại trừ có thai, chửa ngoài tử cung.
- Mệt lả, hạ huyết áp, buồn nôn, sụt cân, da sạm ở người có u tuyến yên – nghi suy tuyến yên, cần cấp cứu nội tiết.
- Prolactin tăng rất cao kèm sợ lạnh, tăng cân, phù, chậm chạp – cần kiểm tra tuyến giáp vì suy giáp là nguyên nhân hay bị bỏ sót.
Không tự ý ngừng thuốc nền mà bác sĩ nội tiết đã kê, và không tự ngừng các thuốc khác (thuốc tâm thần, thuốc dạ dày) dù nghi chúng làm tăng prolactin – hãy trao đổi với bác sĩ kê đơn.
Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám.
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
