Thiếu máu sau sinh – Hậu quả âm thầm làm suy kiệt sức khỏe người mẹ
Thiếu máu sau sinh là tình trạng thường gặp nhưng dễ bị bỏ qua. Sau quá trình sinh nở, nhất là sinh khó, sinh mổ hoặc mất máu nhiều, cơ thể người mẹ bị hao tổn cả khí lẫn huyết, dẫn đến suy nhược, chóng mặt, hoa mắt, mệt mỏi kéo dài.
Theo Đông y, đây là chứng “sản hậu huyết hư” – huyết không đủ để nuôi dưỡng ngũ tạng, gây ra mệt mỏi, ăn kém, mất ngủ, lo âu, rụng tóc và giảm tiết sữa. Nếu không điều trị kịp thời sẽ ảnh hưởng lâu dài tới khả năng hồi phục, nuôi con và sức khỏe toàn thân.
Thiếu máu không chỉ là mệt – Mà là mất nền tảng phục hồi sau sinh
Sau sinh, nhiều phụ nữ rơi vào trạng thái mặt nhợt nhạt, sắc lưỡi nhạt, tay chân lạnh, hay thở dài, buồn bã, đi kèm tình trạng mất sữa – mất ngủ – hay quên. Đây không đơn thuần là mệt mỏi sau sinh mà là dấu hiệu rõ của thiếu huyết – khí hư – tạng suy.
Trong Đông y, huyết là gốc của phụ nữ. “Phụ nữ dĩ huyết vi bản”, nếu huyết suy thì tinh thần và thể chất đều sa sút. Điều trị cần kết hợp bổ khí – sinh huyết – kiện tỳ – dưỡng tâm để tái lập nền tảng sinh lực cho người mẹ.
Vì sao mẹ sau sinh dễ thiếu máu?
Thiếu máu sau sinh là hậu quả của huyết hư – khí suy – tỳ vị bất túc, bắt nguồn từ các yếu tố sau:
6 nguyên nhân chính:
1. Mất máu nhiều khi sinh
→ Suy giảm đột ngột lượng huyết trong cơ thể, không được bù đắp đúng cách.
2. Tỳ vị yếu – hấp thu kém
→ Ăn không ngon, tiêu hóa kém, tân dịch và huyết sinh không đủ.
3. Không nghỉ ngơi đúng cách
→ Làm việc sớm, lao lực, thiếu ngủ, khiến khí huyết càng suy tổn.
4. Cho con bú làm tiêu hao huyết
→ Cơ thể mẹ cần nhiều máu để tạo sữa, khiến tình trạng thiếu máu càng trầm trọng.
5. Tạng phủ vốn hư yếu từ trước
→ Cơ địa gầy yếu, sinh con lần đầu, thận khí không đầy đủ.
6. Dùng thuốc sai hoặc kiêng khem quá mức
→ Dùng thuốc không đúng chỉ định, bỏ viên sắt bác sĩ đã kê, ăn uống thiếu chất hoặc kiêng khem cực đoan → khó hồi phục.
Những mẹ bỉm có nguy cơ cao thiếu máu sau sinh
Mẹ sinh mổ hoặc sinh thường bị băng huyết
Phụ nữ sinh con lần đầu, thể chất gầy yếu
Mẹ cho con bú hoàn toàn nhưng ăn uống không đủ
Mẹ mất ngủ kéo dài, lao lực chăm con sớm
Người từng bị thiếu máu, rong kinh trước sinh
Mẹ có rối loạn hấp thu hoặc bệnh lý tiêu hóa
Triệu chứng điển hình của huyết hư sau sinh
Mặt mũi nhợt nhạt, sắc môi tái, tay chân lạnh
Hoa mắt, chóng mặt, hồi hộp, thở yếu
Mất ngủ, ngủ chập chờn, dễ tỉnh
Rụng tóc, da khô, gầy yếu, đau lưng mỏi gối
Kém ăn, chán ăn, tiêu hóa kém
Mất sữa hoặc sữa loãng, bé bú không no
Tâm trạng buồn bã, dễ xúc động
Chẩn đoán thiếu máu sau sinh theo Đông y
Bệnh được xác định qua biểu hiện lâm sàng kết hợp với mạch lý và sắc tướng.
Chẩn đoán lâm sàng
Vọng chẩn: sắc mặt nhợt, môi trắng, mắt trũng, dáng người yếu
Vấn chẩn: hỏi lượng máu mất khi sinh, sản dịch hiện tại, ăn ngủ, tình trạng sữa, viên sắt và các thuốc đang dùng, tiền sử thiếu máu – rong kinh trước sinh
Văn chẩn: nghe giọng nói nhỏ yếu, hơi thở ngắn, tiếng thở dài; ngửi mùi sản dịch – mùi hôi kèm sốt gợi nhiễm khuẩn hậu sản
Thiết chẩn: mạch tế, huyền hoặc hư, lưỡi nhạt, rêu mỏng
Chẩn đoán cận lâm sàng
Xét nghiệm công thức máu (Hemoglobin, Hematocrit) và ferritin, sắt huyết thanh để xác định thiếu máu thiếu sắt và mức độ. Cần làm lại sau vài tuần điều trị để đánh giá đáp ứng
Đánh giá dinh dưỡng và hấp thu; nếu thiếu máu kéo dài hoặc nặng lên, phải siêu âm tử cung tìm sót rau và loại trừ chảy máu tiếp diễn, đồng thời kiểm tra nguyên nhân khác (trĩ chảy máu, bệnh lý dạ dày – đại tràng, rong huyết)
Phục hồi khí huyết toàn diện – sinh lực mạnh, nuôi con khỏe
Tại Sinh Đông Y, chúng tôi điều trị thiếu máu sau sinh dựa trên nguyên tắc:
“Bổ khí – Dưỡng huyết – Kiện tỳ – Tư thận – An thần”
1. Bài thuốc thảo dược theo thể bệnh:
Thập toàn đại bổ thang, Bổ trung ích khí thang, Tứ vật thang gia giảm
→ Dưỡng huyết, kiện tỳ sinh hóa khí huyết, hỗ trợ cải thiện ăn uống, giấc ngủ và thể trạng. Đông y không thay thế được việc bổ sung sắt: thiếu máu sau sinh chủ yếu là thiếu máu thiếu sắt, nên viên sắt (hoặc truyền sắt, truyền máu khi nặng) do bác sĩ chỉ định vẫn là điều trị nền, thuốc thang đi kèm hỗ trợ.
2. Bấm huyệt – khai thông huyết mạch:
Huyệt: Can du, Tỳ du, Tam âm giao, Huyết hải, Quan nguyên
→ Tăng tuần hoàn huyết, giảm hoa mắt, ngủ sâu hơn
3. Cứu ngải vùng bụng dưới – Mệnh môn (không cứu lên vết mổ đẻ chưa liền, không cứu khi đang sốt):
→ Ôn bổ dương khí, kiện tỳ hóa ẩm, sinh huyết dưỡng thân
4. Xoa bóp dưỡng sinh vùng lưng, vai gáy:
→ Giảm đau mỏi, thúc đẩy lưu thông khí huyết
5. Hướng dẫn chế độ ăn dưỡng huyết:
→ Thịt đỏ, gan, tiết, tim heo, cá, trứng, đậu đỏ, rau lá xanh đậm, táo đỏ, long nhãn. Ăn kèm trái cây giàu vitamin C (cam, ổi, bưởi) để tăng hấp thu sắt; không uống trà, cà phê hoặc sữa – canxi cùng lúc với viên sắt, nên uống cách nhau ít nhất 2 giờ
Lưu ý an toàn: sản phụ đang cho con bú – thuốc mẹ uống qua sữa. Tránh nhóm tả hạ mạnh (Đại hoàng, Phan tả diệp, Lô hội, muồng trâu) vì gây tiêu chảy cho trẻ và làm mất thêm dưỡng chất. Cam thảo không dùng liều cao dài ngày (giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu). Mật ong không cho trẻ dưới 1 tuổi. Viên sắt có thể gây táo bón, phân đen (bình thường) – nhưng phân đen như bã cà phê kèm đau bụng, nôn ra máu thì phải đi khám ngay, đó là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa chứ không phải do sắt. Mọi bài thuốc phải do thầy thuốc trực tiếp khám và kê đơn.
Ngăn thiếu máu sau sinh – Chuẩn bị kỹ từ khi mang thai
Bổ sung dưỡng chất từ thai kỳ: sắt, protein, rau xanh, thảo dược bổ huyết
Sau sinh nên ăn đủ chất, kiêng đúng mực, không kiêng cực đoan
Ngủ đủ giấc, nghỉ ngơi hợp lý, tránh làm việc sớm
Khám hậu sản đúng lịch và xét nghiệm lại công thức máu theo hẹn; khám Đông y để chẩn mạch, bồi bổ song song
Dùng viên sắt theo đúng chỉ định của bác sĩ và thuốc bổ khí huyết theo đơn của thầy thuốc Đông y – không tự ý bỏ viên sắt để chỉ uống thuốc thang
Tăng cường vận động nhẹ, tránh ngồi quá lâu, giúp máu huyết lưu thông tốt
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
Thiếu máu sau sinh có thể nặng lên rất nhanh nếu còn chảy máu. Đến cơ sở y tế ngay khi:
- Khó thở khi gắng sức hoặc cả khi nghỉ, đau ngực, tim đập nhanh liên tục, ngất hoặc gần ngất – dấu hiệu thiếu máu nặng, có thể cần truyền máu.
- Ra máu âm đạo nhiều trở lại – ướt đẫm băng trong 1 giờ, ra máu cục lớn: nghi băng huyết muộn, thường do sót rau.
- Sốt, sản dịch hôi, đau bụng dưới – nhiễm khuẩn hậu sản; nhiễm khuẩn làm thiếu máu càng khó hồi phục.
- Da niêm mạc rất nhợt, chóng mặt khi ngồi dậy, vã mồ hôi lạnh.
- Thiếu máu không cải thiện sau 4–6 tuần uống sắt đúng cách, hoặc Hb tiếp tục giảm – cần tìm nguyên nhân chảy máu khác (trĩ, dạ dày, rong huyết) hoặc bệnh lý về máu.
- Phù chân tăng, khó thở khi nằm – cần loại trừ vấn đề tim mạch.
- Buồn bã kéo dài, mất ngủ triền miên, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân hay làm hại con – dấu hiệu trầm cảm sau sinh, cần khám chuyên khoa tâm thần ngay.
Không tự ý ngừng viên sắt hay các thuốc bác sĩ đã kê để chỉ dùng thuốc thang. Thiếu máu nặng phải được điều trị tại cơ sở y tế – thuốc bổ huyết Đông y hỗ trợ chứ không thay thế.
Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám.
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
