Bệnh viêm phổi – xẹp phổi – phổi tắc nghẽn – Ho, khó thở, mệt mỏi kéo dài ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe

Tại Sinh Đông Y, phác đồ điều trị viêm phổi, xẹp phổi và phổi tắc nghẽn mạn tính được xây dựng riêng cho từng thể bệnh, kết hợp thuốc đông dược, châm cứu và điều chỉnh sinh hoạt để hỗ trợ phục hồi chức năng hô hấp.

Thể ngoại tà phạm Phế (cấp tính): Cổ phương thường dùng: Tam ảo thang (Ma hoàng, Hạnh nhân, Cam thảo) cho thể phong hàn phạm Phế; Ma hạnh thạch cam thang cho thể đàm nhiệt ủng Phế (ho, sốt cao, đờm vàng đặc); Tang cúc ẩm hoặc Ngân kiều tán cho thể phong nhiệt phạm Phế; Thiên kim vi hành thang khi đờm tanh, có mủ. Pháp trị: tuyên Phế, chỉ khái, hóa đàm. Ma hoàng và Hạnh nhân phải dùng đúng liều theo kê đơn – xem phần Lưu ý an toàn bên dưới. Với viêm phổi cấp, thuốc thang chỉ giữ vai trò hỗ trợ, không thay thế kháng sinh và điều trị của bác sĩ.

Thể Phế khí hư (mạn tính, giai đoạn nhẹ): Cổ phương: Bổ Phế thang hợp Ngọc bình phong tán (Đảng sâm, Hoàng kỳ, Bạch truật, Phòng phong, Ngũ vị tử) – bổ Phế ích khí, cố biểu, hỗ trợ giảm tần suất tái phát khi trở trời.

Thể Tỳ Thận dương hư sinh đàm thấp (mạn tính, giai đoạn nặng): Cổ phương: Nhị trần thang hợp Tam tử dưỡng thân thang (đàm thấp ủng thịnh), Tô tử giáng khí thang (đàm trọc, khí nghịch, khó thở nhiều khi nằm), Chân vũ thang hoặc Kim quỹ thận khí hoàn (Tỳ Thận dương hư, sợ lạnh, phù chân), Sinh mạch tán hợp Nhân sâm hồ đào thang (Thận không nạp khí, hụt hơi khi gắng sức) – kiện Tỳ táo thấp, ôn bổ Thận dương, nạp khí bình suyễn. Bán hạ phải dùng loại đã bào chế (Bán hạ chế); bán hạ sống có độc, không được dùng.

Châm cứu: Tác động vào các huyệt Phế du, Túc tam lý, Đản trung, Hợp cốc, Thái khê (huyệt Hợp cốc chống chỉ định với phụ nữ có thai) giúp điều hòa khí huyết, tăng cường chức năng Phế Thận.

Xoa bóp: Xoa bóp vùng lưng, ngực giúp thông kinh lạc, hỗ trợ tống đàm, cải thiện tuần hoàn hô hấp.

Điều chỉnh sinh hoạt: Tập thở sâu, vận động nhẹ nhàng phù hợp với thể trạng, giữ ấm cơ thể, tránh khói bụi và các tác nhân kích ứng đường hô hấp.

Lưu ý an toàn khi dùng thuốc và trị liệu

🔴 Viêm phổi là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính, cần kháng sinh và điều trị của bác sĩ. Thuốc thang, châm cứu, xoa bóp chỉ giữ vai trò hỗ trợ nâng đỡ chính khí và phục hồi sau giai đoạn cấp – không thay thế kháng sinh, thuốc giãn phế quản hay thở oxy. Chậm trễ dùng kháng sinh trong viêm phổi có thể dẫn tới nhiễm khuẩn huyết và tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi.

🔴 Không tự ý ngừng hay giảm thuốc xịt của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài, thuốc xịt chứa corticoid), thuốc lao, hay thở oxy dài hạn tại nhà do bác sĩ chỉ định. Mọi thay đổi liều do bác sĩ hô hấp quyết định.

Ma hoàng là vị thuốc mạnh: làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp, hồi hộp, mất ngủ, bí tiểu. Không dùng cho người tăng huyết áp, bệnh mạch vành – loạn nhịp, cường giáp, phì đại tiền liệt tuyến, tăng nhãn áp, phụ nữ có thai, người thể hư ra nhiều mồ hôi. Nhiều người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là người cao tuổi có sẵn bệnh tim mạch – phải cân nhắc rất kỹ. Chỉ dùng ngắn ngày theo kê đơn.

Hạnh nhân (khổ hạnh nhân) có độc nhẹ, phải đúng liều và đúng cách bào chế, thận trọng với trẻ nhỏ. Bán hạ phải là Bán hạ chế. Tế tân nếu dùng phải đúng liều nhỏ theo kê đơn.

Cam thảo có trong hầu hết bài trị ho: dùng liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu – bất lợi ở người tăng huyết áp, suy tim, đang dùng lợi tiểu. Ngũ vị tử ảnh hưởng chuyển hóa thuốc tại gan. Nhân sâm, Đảng sâm, Hoàng kỳ không dùng khi đang sốt hoặc đang nhiễm khuẩn cấp (“bổ sớm giữ tà”) – chỉ dùng ở giai đoạn hồi phục.

Xoa bóp – vỗ rung lồng ngực: không làm khi đang sốt cao, ho ra máu, nghi tràn khí màng phổi, gãy xương sườn, loãng xương nặng hoặc mới mổ lồng ngực. Cứu ngải chỉ dùng cho thể hư hàn – dương hư; không cứu ngải cho thể đàm nhiệt ủng Phế (sốt, đờm vàng đặc, lưỡi đỏ rêu vàng) vì sẽ làm nặng thêm.