Bệnh trĩ và nứt kẽ hậu môn – Tình trạng phổ biến, khó nói nhưng không thể xem nhẹ

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên cám

• Uống đủ 2 lít nước/ngày, tránh rượu bia

• Vận động đều đặn: đi bộ, yoga, bài tập hậu môn

• Không rặn mạnh khi đại tiện, tránh táo bón

• Giữ vệ sinh hậu môn sạch sẽ, khô ráo

• Khám định kỳ khi có dấu hiệu bất thường để kịp điều trị

Khi nào cần đến bệnh viện ngay

🔴 Điều quan trọng nhất: không được mặc định mọi trường hợp ra máu hậu môn đều là trĩ. Ung thư đại trực tràng giai đoạn sớm có triệu chứng giống hệt trĩ và chữa được nếu phát hiện sớm. Người từ 40–45 tuổi trở lên có ra máu hậu môn phải được nội soi đại trực tràng, không điều trị kéo dài bằng thuốc bôi – thuốc thang trước khi soi.

• 🔴 Ra máu nhiều, máu chảy thành tia hoặc không cầm, kèm choáng váng, da xanh, vã mồ hôi, tim đập nhanh, ngất – mất máu cấp, phải đi cấp cứu ngay.
• 🔴 Đi ngoài phân đen như hắc ín, mùi rất hôi, hoặc nôn ra máu – là xuất huyết tiêu hóa trên, không phải trĩ, cần nội soi cấp cứu.
• 🔴 Khối trĩ sa ra không đẩy lên được, sưng tím, đau dữ dội – trĩ tắc mạch hoặc trĩ sa nghẹt, có thể hoại tử, cần khám ngoại khoa sớm. Không cố nhét đẩy mạnh, không buộc thắt bằng chỉ hay tóc tại nhà.
• 🔴 Sốt cao, đau dữ dội vùng hậu môn – tầng sinh môn, sưng đỏ lan rộng, không tiểu được, da đổi màu hoặc có tiếng lạo xạo dưới da – nghi áp xe quanh hậu môn hoặc nhiễm khuẩn hoại tử tầng sinh môn, là cấp cứu ngoại khoa phải mổ dẫn lưu ngay. Nguy cơ rất cao ở người đái tháo đường và người suy giảm miễn dịch. Tuyệt đối không chích nặn, không đắp lá, không ngâm nước lá đậm đặc.
• Chảy dịch hôi kéo dài, có lỗ rò cạnh hậu môn – rò hậu môn, phải mổ, không tự khỏi bằng thuốc bôi hay ngâm rửa.
• Thay đổi thói quen đại tiện kéo dài (táo – lỏng xen kẽ, phân nhỏ dẹt như bút chì), cảm giác đi ngoài không hết, mót rặn, sụt cân không rõ lý do, thiếu máu thiếu sắt, hoặc gia đình có người bị ung thư đại trực tràng hay polyp – phải nội soi đại tràng dù ở tuổi nào. ⚠️ Thiếu máu thiếu sắt ở nam giới và phụ nữ đã mãn kinh luôn phải tìm nguyên nhân ở đường tiêu hóa, không chỉ uống thuốc bổ huyết.
• Tiêu chảy kéo dài, phân nhầy máu, đau bụng, sốt, sụt cân ở người trẻ, hoặc nứt kẽ ở vị trí bất thường, nhiều vết, kèm rò – nghi bệnh Crohn hoặc viêm loét đại tràng, cần khám chuyên khoa tiêu hóa.
• Phụ nữ có thai và sau sinh bị trĩ rất hay gặp: nếu ra máu nhiều, đau dữ dội, sốt, hoặc có khối sưng tím thì phải khám ngay, không tự dùng thuốc.

Lưu ý an toàn

• 🔴 Không đắp lá, không bôi thuốc không rõ loại, không dùng thuốc “teo trĩ” trôi nổi, không chích – đốt – thắt trĩ ở cơ sở không phép. Những việc này đã gây loét, hoại tử, nhiễm khuẩn huyết và hẹp hậu môn vĩnh viễn. Thuốc “teo trĩ” dạng bột đắp thường chứa chất ăn mòn.
• Không ngâm nước quá nóng, không ngâm nước lá đậm đặc, không ngâm khi đang có mụn mủ hay vết loét đang chảy dịch. Ngâm nước ấm vừa 10–15 phút sau đại tiện là đủ và rất hiệu quả với nứt kẽ. Người đái tháo đường giảm cảm giác phải thử nước bằng khuỷu tay.
• ⚠️ Thuốc nhuận tẩy kích thích dùng dài ngày gây lệ thuộc và đen niêm mạc đại tràng: Phan tả diệp, muồng trâu, lô hội, Đại hoàng – chỉ dùng ngắn ngày. Ruột sẽ “lười” hơn và táo bón nặng thêm. Đại hoàng, Phan tả diệp, Mang tiêu chống chỉ định khi có thai và qua sữa gây tiêu chảy cho trẻ bú mẹ.
• Cách chữa hiệu quả nhất lại đơn giản nhất: đủ chất xơ (rau, đậu, trái cây, vỏ hạt mã đề), uống đủ nước, đi đại tiện ngay khi có cảm giác muốn, không ngồi bệt quá 3 phút, không dùng điện thoại trong nhà vệ sinh, kê ghế thấp dưới chân khi ngồi bệt xí, không rặn mạnh. Chất xơ phải tăng từ từ và luôn đi kèm uống đủ nước, nếu không sẽ đầy hơi và táo hơn.
• Không tự ý ngừng thuốc bác sĩ đã kê. ⚠️ Người đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu (warfarin, aspirin, clopidogrel) bị ra máu hậu môn phải báo bác sĩ, không tự bỏ thuốc – bỏ thuốc ở người đặt stent có thể gây huyết khối và tử vong. Nhóm hoạt huyết (Đan sâm, Xuyên khung, Tam thất, Hồng hoa, nghệ liều cao) dùng cùng các thuốc này làm tăng chảy máu.
• Phụ nữ có thai và cho con bú: không dùng thuốc tả hạ mạnh, không dùng thuốc hoạt huyết phá huyết, không châm các huyệt Hợp cốc, Tam âm giao, Khí hải, Quan nguyên và vùng bụng dưới – thắt lưng cùng. Phụ nữ chậm kinh phải thử thai trước khi điều trị.
• Phẫu thuật không phải là thất bại: trĩ độ nặng, sa thường xuyên, ra máu nhiều gây thiếu máu, hoặc nứt kẽ mạn tính không đỡ thì can thiệp ngoại khoa là lựa chọn đúng. Đông y và ngoại khoa phối hợp, không đối lập nhau.

Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám. Mức độ và thời gian cải thiện khác nhau ở mỗi người, không có cam kết chung.