Viêm cơ – bệnh lý viêm tự miễn gây yếu cơ toàn thân
Viêm cơ – viêm đa cơ là nhóm bệnh tự miễn đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính các sợi cơ vân. Bệnh gây yếu cơ đối xứng, đặc biệt là ở chi trên và chi dưới. Nếu không điều trị kịp thời, người bệnh có thể mất khả năng vận động, gặp biến chứng ở phổi, tim. Đông y phối hợp nâng đỡ khí huyết, can tỳ thận, khu phong trừ thấp – dưỡng cơ mạnh gân, giảm tác dụng phụ của thuốc và hỗ trợ phục hồi vận động.
Bệnh lý cơ tự miễn ít gặp nhưng nguy hiểm nếu chẩn đoán trễ
Viêm cơ có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi kèm với các bệnh tự miễn khác như lupus ban đỏ, xơ cứng bì, hội chứng Sjögren hay viêm khớp dạng thấp. Người bệnh thường cảm thấy mỏi, yếu cơ đối xứng, khó leo cầu thang, khó nhấc tay, đi lại khó khăn, nuốt nghẹn hoặc khó thở nếu cơ hô hấp bị tổn thương.
Tự miễn – yếu tố kích hoạt từ môi trường, nội tiết và cơ địa
Viêm cơ là hậu quả của sự rối loạn hệ miễn dịch, trong đó cơ thể tấn công nhầm các sợi cơ khỏe mạnh. Nhiều yếu tố có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường này.
6 nguyên nhân phổ biến:
1. Di truyền – cơ địa tự miễn:
Người có tiền sử gia đình mắc lupus, viêm đa cơ, viêm khớp dạng thấp...
2. Nhiễm virus hoặc vi khuẩn:
Một số chủng virus có thể kích hoạt viêm cơ sau nhiễm như EBV, CMV, Enterovirus.
3. Rối loạn nội tiết:
Suy tuyến giáp, thay đổi hormone nữ giới (mãn kinh, sau sinh) có thể ảnh hưởng đến cơ.
4. Tác nhân môi trường – thuốc:
Thuốc hạ mỡ máu nhóm statin, thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch, một số thuốc và độc chất khác có thể gây bệnh cơ.
5. Phong thấp hàn nhiệt xâm nhập (Đông y):
Ngoại tà xâm nhập vào cơ biểu gây khí trệ, huyết ứ, đau nhức và yếu cơ.
6. Can tỳ thận hư:
Khí huyết không sinh cơ, can chủ cân – thận chủ xương – tỳ sinh huyết đều suy giảm.
Ai có nguy cơ bị viêm cơ – viêm đa cơ?
- Phụ nữ tuổi trung niên hoặc lớn tuổi
- Người có bệnh tự miễn khác
- Người sống trong môi trường ô nhiễm, nhiễm độc
- Người dùng statin dài ngày hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế điểm kiểm soát miễn dịch
Yếu cơ đối xứng – teo cơ dần dần – khó vận động
- Yếu cơ hai bên: hông, vai, cổ
- Mỏi cơ khi vận động nhẹ
- Nuốt nghẹn, khó nói, khó thở nếu tổn thương cơ hầu họng, cơ hoành
- Đau âm ỉ ở nhóm cơ lớn
Kết hợp triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm miễn dịch
Việc chẩn đoán cần loại trừ bệnh lý thần kinh cơ khác. Đông y dựa vào tứ chẩn để phân thể hư – thực – hàn – nhiệt.
Chẩn đoán lâm sàng
- Yếu cơ đối xứng hai bên
- Không có mất cảm giác (khác với tổn thương thần kinh)
- Có thể phát ban dạng heliotrope quanh mắt, đỏ da tay
– Tứ chẩn Đông y: vọng ban tím đỏ ở mí mắt và khớp ngón tay, sắc da, lưỡi đỏ hoặc ít rêu; văn nghe giọng nói khàn yếu, tiếng nuốt nghẹn, hơi thở khó nếu cơ hô hấp yếu; vấn liên quan mức độ yếu cơ hai bên vai – hông, khó đứng lên ngồi xuống hay chải đầu, ăn uống kém; thiết chẩn ấn cơ gốc chi đau hoặc cứng, mạch tế sác hoặc nhu nhược – biện thể nhiệt độc thấp nhiệt, tỳ khí hư hay can thận âm hư
Chẩn đoán cận lâm sàng (theo Y học hiện đại):
- CK, LDH, AST tăng cao
- Anti-Jo1, ANA, Anti-Mi2 (+) nếu phối hợp viêm da cơ
- MRI cơ cho thấy viêm phù cơ
Đây là bệnh cần điều trị chuyên khoa sớm. Viêm cơ – viêm đa cơ được kiểm soát bằng corticoid và thuốc ức chế miễn dịch do chuyên khoa Cơ xương khớp – Dị ứng miễn dịch chỉ định. Điều trị muộn có thể để lại yếu cơ vĩnh viễn. Đông y giữ vai trò phối hợp, không thay thế.
Cần đến bệnh viện ngay khi: nuốt nghẹn – sặc khi ăn uống (nguy cơ viêm phổi hít), khó thở khi nằm hoặc thở nông (yếu cơ hoành), hồi hộp – loạn nhịp, hoặc yếu cơ tăng nhanh trong vài ngày.
Người có kháng thể Anti-Jo1 cần được tầm soát bệnh phổi kẽ (chụp CT ngực, đo chức năng hô hấp) vì đây là biến chứng quyết định tiên lượng. Riêng viêm da cơ khởi phát ở người trên 40 tuổi cần được chuyên khoa tầm soát các bệnh lý nội khoa đi kèm một cách hệ thống theo khuyến cáo.
Đông y: Phục hồi khí huyết – mạnh cân cốt – tiêu viêm
- Bài thuốc bổ tỳ thận – dưỡng huyết – hành khí – khu phong
- Châm cứu nhóm huyệt vùng vai – lưng – chân giúp phục hồi cơ lực
- Cứu ngải điều hòa tạng phủ, hỗ trợ hạn chế teo cơ do ít vận động
- Xoa bóp bấm huyệt và dưỡng sinh giúp tăng vận động, giảm mỏi
Cổ phương thường dùng theo thể bệnh
Viêm cơ – viêm da cơ thuộc phạm vi chứng Cơ tí – Nuệ chứng – Ôn độc phát ban. 🔴 Đây là bệnh tự miễn có thể tổn thương phổi, tim và cơ nuốt, nên đông y chỉ đóng vai trò phối hợp. Phải kê theo thể:
- Nhiệt độc – thấp nhiệt ở cơ nhục (đợt bùng phát: sốt, ban tím đỏ ở mí mắt và mu bàn tay, cơ đau sưng, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch sác) – Thanh dinh thang, Hóa ban thang, Tứ diệu tán. Thể này không ôn bổ, không cứu ngải.
- Tỳ khí hư – cơ nhục thất dưỡng (tỳ chủ cơ nhục: yếu cơ gốc chi, khó đứng lên từ ghế, khó chải đầu, ăn kém, mệt) – Bổ trung ích khí thang, Sâm linh bạch truật tán, Quy tỳ thang.
- Can thận âm hư (bệnh lâu ngày, teo cơ, bốc hoả, lưỡi đỏ ít rêu – hay gặp ở người dùng corticoid lâu) – Hổ tiềm hoàn, Tri bá địa hoàng hoàn, Nhất quán tiễn.
- Đàm ứ trở lạc (cơ cứng, da dày cứng, lắng đọng canxi dưới da, lưỡi tím) – Nhị trần thang hợp Đào hồng ẩm, Thân thống trục ứ thang.
🔴 Bốn điều bắt buộc phải nói rõ:
- Không tự ý giảm hay ngừng corticoid và thuốc ức chế miễn dịch – ngừng đột ngột gây suy tuyến thượng thận cấp và bệnh bùng phát. Mọi thay đổi liều do bác sĩ chuyên khoa quyết định theo men cơ CK và lâm sàng.
- Nuốt sặc, giọng ục, khó thở – cơ hầu họng và cơ hô hấp bị tổn thương, nguy cơ viêm phổi do sặc và suy hô hấp – phải đi viện ngay. Ho khan tăng dần, khó thở khi gắng sức – nghi bệnh phổi kẽ, cần chụp CT ngực và đo chức năng hô hấp.
- Nước tiểu màu nâu sẫm kèm đau cơ dữ dội – nghi tiêu cơ vân, có thể gây suy thận cấp, phải cấp cứu. Người đang uống statin bị đau mỏi cơ phải báo bác sĩ, không tự bỏ thuốc.
- Thảo dược “tăng cường miễn dịch” không hợp với bệnh tự miễn – thận trọng với linh chi, đông trùng hạ thảo, nhân sâm liều cao, sữa ong chúa. Hà thủ ô đỏ chế biến không đúng gây độc gan, bất lợi ở người dùng methotrexat. Cam thảo liều cao cộng hưởng giữ nước và hạ kali với corticoid.
Giữ ấm cơ thể – ăn uống bồi bổ khí huyết – tránh độc tố
- Tránh để cơ thể nhiễm lạnh – nhiễm phong tà
- Hạn chế làm việc quá sức khi đang viêm
- Ăn đủ chất, dùng thực phẩm thanh đạm dễ tiêu
- Tập luyện nhẹ nhàng hàng ngày để tránh teo cơ thứ phát
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
