Tổn thương cột sống lan rộng – nhiều tầng đĩa đệm cùng thoát vị

• Bài thuốc theo thể bệnh: hàn thấp tý (đau tăng khi lạnh, trở trời, chườm ấm dễ chịu) – Độc hoạt ký sinh thang, Quyên tý thang, Cam thảo phụ tử thang; thấp nhiệt (đau nóng rát, sợ nóng, rêu vàng nhớt) – Tứ diệu tán, Tuyên tý thang, thể này không được chườm nóng hay cứu ngải; khí trệ huyết ứ (đau cố định như dao đâm, đau tăng về đêm, lưỡi tím) – Thân thống trục ứ thang, Phục nguyên hoạt huyết thang; Can Thận hư (đau mỏi âm ỉ kéo dài, lưng gối yếu, tái phát khi mệt) – Độc hoạt ký sinh thang, Hữu quy hoàn hoặc Tả quy hoàn tuỳ âm dương hư. Pháp trị: khu phong tán hàn trừ thấp, hoạt huyết thông lạc, bổ Can Thận mạnh gân xương.
• Châm cứu vùng sống lưng/cổ và tứ chi tương ứng
• Cứu ngải để ôn kinh tán hàn, giảm đau – chỉ dùng cho thể hàn thấp và Can Thận dương hư; không cứu ngải, không chườm nóng cho thể thấp nhiệt (vùng đau nóng rát, sợ nóng, rêu vàng nhớt) và không làm nóng vùng đang sưng nóng
• Xoa bóp, bấm huyệt để giải co cứng khối cơ cạnh sống, giảm đau và cải thiện biên độ vận động. Không vặn bẻ, giật mạnh cột sống cổ – xem phần Lưu ý an toàn
• Tập dưỡng sinh và bài tập làm mạnh nhóm cơ giữ tư thế (cơ lưng, cơ bụng sâu) – đây là phần quyết định kết quả lâu dài

Lưu ý an toàn và nói rõ về cơ chế

⚠️ Cần nói thật để người bệnh không kỳ vọng sai: đĩa đệm ở người trưởng thành không có mạch máu nuôi – nó được nuôi bằng khuếch tán qua tấm sụn tận. Vì vậy thuốc thang, châm cứu hay xoa bóp không làm “tăng tuần hoàn tại đĩa đệm”, không tái tạo đĩa đệm, không phục hồi chiều cao đĩa đệm và không đưa khối thoát vị về vị trí cũ. Điều Đông y làm được – và làm khá tốt – là giảm đau, giảm co cứng cơ cạnh sống, cải thiện biên độ vận động và phục hồi chức năng, giúp người bệnh sinh hoạt bình thường trở lại. Bản thân khối thoát vị theo thời gian cũng có thể tự nhỏ lại nhờ cơ chế của cơ thể. Ai hứa “làm tan đĩa đệm thoát vị” hay “tái tạo đĩa đệm” là hứa điều không có cơ sở.

🔴 Không vặn bẻ, giật mạnh cột sống cổ. Với thoát vị đa tầng, nhất là ở cổ, thủ thuật này có thể làm nặng thêm chèn ép tuỷ, và ở người có xơ vữa còn có nguy cơ rách động mạch đốt sống gây đột quỵ. Người có dấu hiệu bệnh lý tuỷ cổ (đi loạng choạng, tay vụng về, cài cúc áo khó) tuyệt đối không nắn bẻ cổ và cần khám thần kinh – ngoại thần kinh sớm.

🔴 Không tự ý ngừng thuốc do bác sĩ kê, kể cả thuốc giảm đau thần kinh, thuốc bệnh nền. Ngược lại cũng không dùng kéo dài thuốc giảm đau chống viêm mua ngoài (hại dạ dày, thận) và không tự mua “thuốc xương khớp” trôi nổi – nhiều loại bị trộn lén corticoid và thuốc giảm đau chống viêm, hết đau ngay nên rất dễ tin, nhưng dùng lâu gây loét – xuất huyết dạ dày, loãng xương, tăng huyết áp, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận.

Vị thuốc cần thận trọng: Phụ tử phải là Phụ tử chế, có độc, sắc trước, chỉ dùng theo kê đơn. Ô đầu, Thảo ô cùng nhóm độc. Mã tiền tử rất độc – nếu dùng phải là Mã tiền chế, liều rất nhỏ; quá liều gây co cứng cơ, co giật. Tế tân dùng liều nhỏ. Nhóm hoạt huyết (Đan sâm, Xuyên khung, Ngưu tất, Nhũ hương, Một dược, Đào nhân, Hồng hoa, Tam thất) tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông – chống kết tập tiểu cầu, và chống chỉ định ở phụ nữ có thai. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu. Rượu thuốc xoa bóp chỉ dùng ngoài, không được uống, không xoa lên da trầy xước.

Về vận động: nằm bất động dài ngày làm yếu cơ và đau kéo dài hơn – nên vận động nhẹ sớm trong ngưỡng chịu được. Tránh mang vác nặng, tránh cúi gập và xoay vặn thân cùng lúc, nâng vật bằng cách gập gối chứ không gập lưng. Người loãng xương phải được xoa bóp nhẹ tay vì xương giòn dễ gãy.