Tiêu chảy mãn tính – Phân lỏng kéo dài

Sinh Đông Y tập trung vào điều trị căn nguyên, điều hòa tạng phủ, bồi bổ chính khí – dương khí, hỗ trợ người bệnh cải thiện tình trạng tiêu chảy, phục hồi sức khoẻ và khả năng hấp thu. Phác đồ gồm:

🔸 Kê đơn thảo dược cổ phương gia giảm
– Tùy thể bệnh: Tỳ hư, Thận hư, Thấp nhiệt…
– Dùng các vị như: Bạch truật, Phục linh, Cam thảo, Sơn dược, Nhục đậu khấu, Hoàng kỳ…

🔸 Khai mở kinh lạc – điều khí trệ
– Sử dụng thủ pháp xoa bóp, cứu ngải vùng bụng, thắt lưng
– Khơi thông các đường kinh Túc Thái Âm Tỳ, Túc Dương Minh Vị và Túc Quyết Âm Can (khi có Can khắc Tỳ)

🔸 Bấm huyệt – điều hòa tỳ vị
– Huyệt: Túc tam lý, Trung quản, Quan nguyên, Thái bạch, Mệnh môn
– Hỗ trợ ổn định tiêu hóa, giảm số lần đi ngoài

🔸 Cứu ngải vùng thắt lưng – rốn – bụng dưới
– Tăng cường dương khí, làm ấm Tỳ Thận, giảm tiêu chảy sáng sớm

🔸 Chế độ dinh dưỡng phù hợp theo thể trạng
– Tư vấn ăn uống ấm nóng, dễ tiêu, tăng cường tỳ vị
– Tránh thực phẩm sống, lạnh, cay nóng, kích thích

Cổ phương thường dùng theo thể bệnh

Tiêu chảy mạn tính thuộc phạm vi chứng Tỉt tả – Cửu tả – Ngũ canh tả. Phải kê theo thể:

• Tỳ vị khí hư (đi ngoài phân nát kéo dài, ăn đồ khó tiêu là đi, mệt, lưỡi nhợt bệu, mạch nhu hoãn hoặc tế nhược) – Sâm linh bạch truật tán là bài đắt nhất, phối Tứ quân tử thang, Bổ trung ích khí thang (kèm sa giáng).
• Tỳ thận dương hư – ngũ canh tả (đi ngoài tảng sáng, sôi bụng rồi đi ngay, đi xong dễ chịu, sợ lạnh, lưng gối mỏi, mạch trầm tế) – Tứ thần hoàn là bài kinh điển, phối Lý trung hoàn, Chân vũ thang, Phụ tử lý trung thang. Thể này có thể cứu ngải.
• Can tỳ bất hoà (đau bụng – đi ngoài khi căng thẳng, đi xong đỡ đau, hay thở dài, mạch huyền – hay gặp ở hội chứng ruột kích thích) – Thống tả yếu phương là bài đắt nhất, phối Tiêu dao tán.
• Thấp nhiệt ở đại tràng (phân nhớt hôi, hậu môn nóng rát, mót rặn, nước tiểu vàng, lưỡi đỏ rêu vàng nhớt) – Cát căn cầm liên thang, Thược dược thang. 🔴 Thể này không cứu ngải, không ôn bổ.
• Thực tích – đàm thấp (ợ hơi mùi chua, bụng chướng, rêu dày nhớt) – Bảo hoà hoàn, Bình vị tán, Vị linh thang.

🔵 Lý luận cần nói cho đúng: Thận là TIÊN THIÊN chi bản (mệnh môn hoả), Tỳ mới là HẬU THIÊN chi bản – ngũ canh tả là do mệnh môn hoả (hoả tiên thiên) suy không ôn ấm được tỳ thổ.

🔴 Điều bắt buộc phải nói rõ: tiêu chảy mạn là triệu chứng, không phải chẩn đoán. Phải loại trừ trước: bệnh viêm ruột (Crohn, viêm loét đại tràng), bệnh celiac, kém hấp thu, ký sinh trùng, cường giáp, đái tháo đường, bất dung nạp lactose, lao ruột và tổn thương ác tính đại tràng. Cờ đỏ bắt buộc nội soi: phân nhầy máu, sụt cân, sốt kéo dài, thiếu máu, tiêu chảy đánh thức người bệnh dậy ban đêm, khởi phát sau 45 tuổi, hoặc gia đình có người bị ung thư đại trực tràng. ⚠️ Mất nước là nguy cơ thực sự ở trẻ nhỏ và người cao tuổi – khát nhiều, tiểu ít, mắt trũng, lơ mơ thì phải bù oresol pha đúng tỉ lệ và đi viện.

⚠️ An toàn về vị thuốc: Hoàng liên là vị thanh nhiệt táo thấp, dùng cho tiêu chảy – lỵ thể thấp nhiệt, KHÔNG dùng cho thể tỳ thận dương hư và không dùng kéo dài vì đại khổ đại hàn hại tỳ vị. Phụ tử phải là Phụ tử chế (có độc, sắc trước, chỉ dùng theo kê đơn); Bán hạ phải là Bán hạ chế. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali – cộng thêm tiêu chảy mất kali thì càng nguy hiểm. Ý dĩ không dùng cho phụ nữ có thai; mật ong không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi. Cứu ngải Thần khuyết (rốn) phải cách gừng hoặc cách muối, không cứu trực tiếp. Phụ nữ chậm kinh phải thử thai trước khi điều trị.