Rối loạn tuyến giáp – Biểu hiện của khí huyết bất túc, tạng phủ tổn thương
Suy giáp và cường giáp là hai dạng rối loạn chức năng tuyến giáp phổ biến, ảnh hưởng đến sự chuyển hóa, tinh thần, sinh lý và nội tiết của cơ thể. Trong Đông y, các triệu chứng này thuộc phạm vi các chứng như: nhược chứng – dương hư – khí uất – đàm kết – huyết hư sinh nhiệt – can thận âm hư.
Bản chất của bệnh là sự mất quân bình âm dương giữa các tạng phủ, chủ yếu là Can – Thận – Tỳ – Tâm, làm tổn thương khí huyết và ảnh hưởng tới cả thể chất lẫn tinh thần.
Tuyến giáp – Tuy nhỏ nhưng giữ vai trò điều phối toàn cơ thể
Tuyến giáp như một “bộ máy điều hòa chuyển hóa” của cơ thể. Khi tuyến giáp hoạt động quá mức (cường giáp) hoặc suy yếu (suy giáp), cơ thể sẽ rối loạn hàng loạt hệ thống từ tiêu hóa, nội tiết, đến tinh thần và tuần hoàn.
Đông y không thay thế được thuốc hormone thay thế (levothyroxin) hay thuốc kháng giáp – đây vẫn là nền tảng điều trị do bác sĩ nội tiết chỉ định và theo dõi bằng xét nghiệm. Vai trò của Đông y là đồng hành, tập trung điều chỉnh khí huyết – khai thông khí cơ – bổ thận kiện tỳ – trừ đàm tiêu kết, qua đó hỗ trợ giảm các triệu chứng khó chịu (hồi hộp, mất ngủ, mệt mỏi, táo bón, sợ lạnh) và nâng thể trạng trong quá trình điều trị.
Mất quân bình âm dương và suy yếu tạng phủ là gốc rễ của bệnh tuyến giáp
Rối loạn chức năng tuyến giáp bắt nguồn từ nội nhân và ngoại nhân, đặc biệt liên quan đến tình chí uất kết, tỳ thận hư, khí huyết lưỡng suy, dẫn đến khí cơ rối loạn, đàm kết, hỏa vượng hoặc âm hư nội nhiệt.
6 nguyên nhân chính:
1. Can khí uất kết do lo nghĩ, uất ức kéo dài
→ Khí trệ huyết ứ, ảnh hưởng tuyến giáp.
2. Tỳ hư sinh đàm – đàm kết hạch tuyến giáp
→ Đàm ngưng trệ khiến tuyến giáp sưng to, rối loạn chức năng.
3. Thận âm hư – không sinh thủy khắc hỏa
→ Nội nhiệt sinh vượng hỏa, gây cường giáp.
4. Khí huyết hư tổn sau sinh – sau bệnh nặng
→ Suy giảm chức năng tuyến giáp, gây suy giáp.
5. Ngoại tà xâm nhập – phong hàn phạm cổ
→ Tạo nên kết hạch tuyến giáp (bướu giáp đơn thuần).
6. Lạm dụng thuốc, rối loạn nội tiết nhân tạo
→ Dùng thuốc không đúng chỉ định làm rối loạn khí âm, tổn thương cả dương và âm. Cần nói rõ: đây là nói về việc tự ý dùng thuốc, không phải nói về thuốc do bác sĩ kê.
Ai dễ mắc các bệnh về tuyến giáp?
Phụ nữ từ 25–50 tuổi (gấp 5–8 lần nam giới)
Người làm việc căng thẳng, stress kéo dài
Phụ nữ sau sinh, sau nạo phá thai
Người có tiền sử bệnh tự miễn, viêm tuyến giáp
Người ăn thiếu iốt hoặc thừa iốt kéo dài
Người sau điều trị xạ trị vùng cổ – mặt
Nhận diện sớm tình trạng tuyến giáp bất thường
📌 Cường giáp (âm hư – hỏa vượng):
Hồi hộp, tim đập nhanh
Ra mồ hôi nhiều, bốc hỏa
Gầy sút nhanh dù ăn khỏe
Mắt lồi, run tay, mất ngủ
📌 Suy giáp (dương hư – khí huyết hư):
Da khô, lạnh, táo bón
Mệt mỏi, buồn ngủ suốt ngày
Kinh nguyệt thưa hoặc bế kinh
Tăng cân, phù nề, trầm cảm
Phối hợp tứ chẩn Đông y – theo dõi biện chứng hiện đại
Sinh Đông Y ứng dụng tứ chẩn Đông y kết hợp tham khảo một số chỉ số cận lâm sàng (nếu cần), đồng thời phối hợp chặt với bác sĩ nội tiết trong việc theo dõi xét nghiệm và dùng thuốc.
Chẩn đoán lâm sàng (Đông y):
Vọng chẩn: nhìn sắc mặt vàng nhợt hoặc đỏ bừng, mắt lồi, cổ phình
Vấn chẩn: hỏi triệu chứng tim mạch, tiêu hóa, kinh nguyệt, tâm trạng, cân nặng, khả năng đang mang thai, thuốc tuyến giáp đang dùng và kết quả xét nghiệm gần nhất
Văn chẩn: nghe giọng nói (khàn, yếu, hoặc to gấp gáp), nhịp thở, tiếng thở dài; ngửi mùi hơi thở, mùi mồ hôi
Thiết chẩn: bắt mạch huyền tế (cường giáp) hoặc trầm trì (suy giáp), lưỡi nhợt hoặc đỏ không rêu
Chẩn đoán cận lâm sàng (biện chứng Tây y):
Xét nghiệm: TSH, FT3, FT4
Siêu âm tuyến giáp, kháng thể tự miễn
Các xét nghiệm này là bắt buộc để xác định suy giáp hay cường giáp và theo dõi liều thuốc; tứ chẩn Đông y dùng để phân thể bệnh và lập pháp trị, hai bên bổ sung cho nhau
Sinh Đông Y – Điều chỉnh khí âm, sơ can kiện tỳ, hóa đàm tiêu kết
🔶 Bài thuốc thảo dược:
Tùy thể bệnh: âm hư hỏa vượng, khí trệ huyết ứ, tỳ thận hư…
Bài cổ phương chọn theo thể bệnh – cường giáp: thể can uất đàm kết dùng Tiêu dao tán, Sài hồ sơ can tán; thể âm hư hỏa vượng dùng Tri bá địa hoàng hoàn, Thiên vương bổ tâm đan, Nhất quán tiễn (pháp tư âm giáng hỏa – không dùng bài khổ hàn tả hạ như Tả tâm thang vì càng thương âm). Suy giáp: thể tỳ khí hư dùng Bổ trung ích khí thang, Hương sa lục quân tử thang; thể tỳ thận dương hư dùng Chân vũ thang, Hữu quy hoàn, Kim quỹ thận khí hoàn. Các bài đều phải gia giảm theo từng người sau khi tứ chẩn
🔶 Khai huyệt – thông khí cơ vùng cổ:
Huyệt: Liêm tuyền, Phong trì, Thiên đột, Tam âm giao, Quan nguyên
Tác dụng: hỗ trợ khai thông khí huyết vùng cổ, giảm cảm giác vướng nghẹn, hồi hộp, lo lắng
🔶 Châm cứu – cứu ngải – hóa đàm tiêu kết:
Dùng cho cả thể phình tuyến giáp (bướu giáp)
Hỗ trợ thông kinh lạc, giảm cảm giác vướng tức vùng cổ và cải thiện thể trạng. Với bướu giáp to nhanh, bướu nhân có vi – hạch cổ, hoặc bướu chèn ép, phải chuyển khám chuyên khoa nội tiết – ngoại khoa, không điều trị kéo dài bằng châm cứu đơn thuần
🔶 Bấm huyệt – xoa bóp – điều chỉnh thần kinh thực vật:
Hỗ trợ ổn định tinh thần, cải thiện giấc ngủ, giảm cảm giác hồi hộp và lo lắng
Lưu ý an toàn bắt buộc: thuốc tuyến giáp (levothyroxin, thuốc kháng giáp như thiamazol, PTU) là điều trị nền – tuyệt đối không tự ý ngừng, giảm liều hay bỏ tái khám khi dùng thêm Đông y. Levothyroxin nên uống lúc đói, cách xa thuốc thang, canxi, sắt ít nhất 4 giờ để không giảm hấp thu. Các vị giàu iốt (Hải tảo, Côn bố) không dùng cho người cường giáp và viêm giáp tự miễn. Người có thai hoặc đang mong con mắc bệnh tuyến giáp phải được bác sĩ nội tiết theo dõi sát – bệnh giáp không kiểm soát ảnh hưởng trực tiếp đến thai; các huyệt Hợp cốc, Tam âm giao, Khí hải, Quan nguyên chống chỉ định châm khi có thai.
Giữ tâm an – dưỡng khí huyết để tuyến giáp ổn định
Ăn đủ iốt nhưng không lạm dụng. Riêng người cường giáp hoặc viêm giáp tự miễn cần hạn chế iốt: kể cả tảo biển, rong biển, thực phẩm chức năng chứa iốt và các vị thuốc giàu iốt như Hải tảo, Côn bố
Giữ tinh thần thư giãn, tránh lo âu kéo dài
Tập thể dục nhẹ nhàng, tránh thức khuya
Không tự ý ngừng, giảm hay tăng liều thuốc tuyến giáp (levothyroxin, thuốc kháng giáp) – mọi thay đổi phải do bác sĩ nội tiết quyết định dựa trên xét nghiệm TSH, FT4; cũng không tự mua thuốc nội tiết dùng theo mách bảo
Theo dõi sức khỏe định kỳ, đặc biệt với phụ nữ sau sinh
Dùng thuốc Đông y theo đơn được thầy thuốc kê sau khi thăm khám, không dùng kéo dài mà không tái khám
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
Bệnh tuyến giáp có những biến chứng cấp tính đe dọa tính mạng. Đến cơ sở y tế ngay khi:
- Cơn bão giáp (biến chứng của cường giáp): sốt cao trên 38,5°C, tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp, vật vã kích thích hoặc lơ mơ, nôn – tiêu chảy, vã mồ hôi đầm đìa. Đây là cấp cứu nội khoa, tử vong cao nếu chậm trễ.
- Hôn mê phù niêm (biến chứng của suy giáp nặng): ngủ gà, lơ mơ, hạ thân nhiệt, thở chậm, phù mặt – phù toàn thân, thường xuất hiện ở người tự ý bỏ thuốc hoặc gặp lạnh, nhiễm khuẩn.
- Đau ngực, khó thở, hồi hộp trống ngực liên tục, ngất – nghi rối loạn nhịp tim (rung nhĩ) hoặc suy tim do cường giáp.
- Mắt lồi tăng nhanh, đau nhức mắt, nhìn đôi, giảm thị lực – bệnh mắt Basedow tiến triển, cần khám chuyên khoa sớm để giữ thị lực.
- Bướu cổ to nhanh, khàn tiếng kéo dài, nuốt nghẹn, khó thở khi nằm, hoặc sờ thấy nhân cứng chắc, hạch vùng cổ – cần khám nội tiết và siêu âm, chọc tế bào theo chỉ định để loại trừ bệnh lý ác tính.
- Đang có thai mà mắc bệnh tuyến giáp, hoặc phát hiện có thai khi đang dùng thuốc kháng giáp – phải báo bác sĩ nội tiết và sản khoa ngay để chỉnh thuốc; không tự ý dừng.
- Sốt, đau họng, loét miệng, vàng da khi đang dùng thuốc kháng giáp – nghi tác dụng phụ giảm bạch cầu hạt hoặc tổn thương gan, phải ngừng thuốc và đi khám ngay theo hướng dẫn của bác sĩ.
Không tự ý ngừng thuốc nền do bác sĩ nội tiết kê. Suy giáp thường phải dùng thuốc thay thế lâu dài; bỏ thuốc có thể dẫn tới biến chứng nặng.
Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám.
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
