Mất ngủ ở người cao tuổi – Giấc ngủ ngắn, cơ thể yếu, tâm thần bất ổn

Nguyên tắc điều trị: Dưỡng tâm – bổ thận âm – kiện tỳ – dưỡng huyết – trấn an tâm thần

1. Bài thuốc bổ huyết an thần – ích thận âm

– Bài cổ phương chọn theo thể bệnh: thận âm hư, tâm thận bất giao dùng Lục vị địa hoàng hoàn, Tri bá địa hoàng hoàn, Giao thái hoàn, Hoàng liên a giao thang; tâm âm hư dùng Thiên vương bổ tâm đan; tâm tỳ lưỡng hư dùng Quy tỳ thang; hư phiền bất miên dùng Toan táo nhân thang; khí huyết đều hư dùng Bát trân thang, Thập toàn đại bổ thang. – Các vị thường gia giảm: sinh địa, thục địa, hoài sơn, long nhãn, bạch thược, toan táo nhân, đan sâm, kỷ tử, bá tử nhân
– Tác dụng: bổ khí huyết, dưỡng tâm an thần, hỗ trợ cải thiện giấc ngủ. Liều lượng ở người cao tuổi cần nhẹ hơn người trẻ và phải cân nhắc chức năng gan – thận

2. Khai thông huyệt đạo tăng tuần hoàn não – an thần

– Huyệt chính: Bách hội, An miên, Thái khê, Tâm du, Thận du
– Hỗ trợ an thần, dễ vào giấc. Không day ấn mạnh vùng cổ – động mạch cảnh ở người cao tuổi, người có mảng xơ vữa hoặc hay choáng ngất

3. Cứu ngải thắt lưng – lòng bàn chân – vùng tai (chỉ dùng cho thể hư hàn)

– Làm ấm kinh lạc, bổ thận dương ở người thể hư hàn (sợ lạnh, tay chân lạnh, tiểu đêm nhiều, mạch trầm trì). Không cứu ngải cho thể thận âm hư – âm hư hoả vượng (nóng trong, bốc hoả về chiều, lòng bàn tay bàn chân nóng, lưỡi đỏ ít rêu) vì cứu ngải là pháp ôn bổ, sẽ làm nặng thêm. Rất thận trọng ở người tiểu đường – biến chứng thần kinh làm mất cảm giác nóng, dễ bị bỏng mà không biết

4. Bấm huyệt thư giãn vùng trán, đỉnh đầu, gáy

– Giúp thư giãn hệ thần kinh – giảm lo âu, sợ hãi

5. Dưỡng sinh nhẹ: xoa bóp toàn thân, tập thở thiền

– Làm dịu tâm trí – điều khí huyết – ngủ ngon hơn

Lưu ý an toàn riêng cho người cao tuổi:

• Nguy cơ té ngã là mối lo lớn nhất. Thuốc an thần – kể cả thảo dược an thần dùng cùng thuốc ngủ Tây y – gây ngủ gà, choáng váng khi đứng dậy ban đêm, dễ dẫn tới gãy cổ xương đùi. Nên để đèn ngủ ở lối đi vệ sinh, bỏ thảm trơn, có tay vịn, và ngồi dậy từ từ trước khi bước xuống giường.
• Không tự ý ngừng đột ngột thuốc ngủ nhóm benzodiazepin hay thuốc chống trầm cảm đang dùng lâu ngày – có thể gây mất ngủ dội ngược, lú lẫn, co giật. Việc giảm liều phải do bác sĩ tiến hành từ từ.
• Tương tác đa thuốc: người cao tuổi thường dùng đồng thời thuốc huyết áp, tiểu đường, chống đông, tim mạch. Đan sâm làm tăng tác dụng thuốc chống đông (warfarin, aspirin) → dễ chảy máu. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu – rất bất lợi ở người tăng huyết áp, suy tim, đang dùng lợi tiểu. Hãy mang toàn bộ đơn thuốc đến cho thầy thuốc xem.
• Chức năng gan – thận giảm theo tuổi nên liều thuốc thang cần nhẹ hơn, không tự tăng liều cho “nhanh khỏi”.
• Chu sa, Thần sa chứa thuỷ ngân – không dùng cho người cao tuổi, nhất là người suy giảm chức năng thận.
• Không uống rượu bia khi đang dùng thuốc an thần.