Mất ngủ do rối loạn thần kinh thực vật – Khi cơ thể mất cân bằng điều hòa tự nhiên
Rối loạn thần kinh thực vật là tình trạng mất cân bằng giữa hệ giao cảm và phó giao cảm – hai nhánh chính của hệ thần kinh tự động điều khiển huyết áp, tim mạch, tiêu hóa, hô hấp, nội tiết… Mất ngủ là một trong những biểu hiện điển hình và dai dẳng nhất, kèm theo hồi hộp, đánh trống ngực, vã mồ hôi, khó thở, rối loạn tiêu hóa.
Theo Đông y, đây là biểu hiện của tâm thận bất giao, can hỏa nhiễu tâm, khiến thần trí bất an, âm dương đảo lộn.
Sinh Đông Y – Điều trị mất ngủ do rối loạn thần kinh thực vật từ gốc
Rối loạn thần kinh thực vật là chẩn đoán loại trừ – nghĩa là chỉ được kết luận sau khi đã loại trừ bệnh tim mạch, tuyến giáp, thiếu máu và các bệnh thực thể khác. Vì vậy người bệnh cần được khám và làm xét nghiệm đầy đủ trước. Sau khi đã có chẩn đoán, Sinh Đông Y điều trị hỗ trợ theo hướng: bình can – dưỡng tâm – bổ thận – điều hòa âm dương. Phác đồ kết hợp thuốc Nam – châm cứu – khai thông huyệt đạo – cứu ngải – dưỡng sinh, nhằm hỗ trợ cải thiện giấc ngủ, giảm cảm giác hồi hộp – vã mồ hôi – bứt rứt và nâng thể trạng. Đây là điều trị hỗ trợ, không thay thế thuốc huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc tuyến giáp hay thuốc hướng thần mà bác sĩ đã kê – tuyệt đối không tự ý bỏ.
Tại sao thần kinh thực vật rối loạn gây mất ngủ kéo dài?
Hệ thần kinh thực vật vốn hoạt động tự động, nhưng khi bị kích thích quá mức hoặc suy yếu, sẽ làm rối loạn các chức năng cơ bản như điều hòa nhiệt độ, nhịp tim, tiêu hóa và giấc ngủ.
1. Áp lực tâm lý kéo dài – stress quá mức
→ Làm hệ giao cảm bị kích hoạt liên tục, gây mất cân bằng điều hòa cơ thể
2. Rối loạn nội tiết tố, đặc biệt ở nữ giới
→ Giai đoạn tiền mãn kinh, sau sinh… dễ gây can hỏa vượng, thận âm hư
3. Thức khuya, ăn uống không điều độ
→ Âm dương rối loạn, huyết hư, thần trí không yên
4. Dùng nhiều thiết bị điện tử, thiếu vận động
→ Ứ trệ khí huyết, cơ thể không được điều hòa qua vận động tự nhiên
5. Thiếu ngủ kéo dài, sử dụng thuốc kích thần
→ Làm kiệt quệ thận khí, tâm thận mất liên hệ, giấc ngủ rối loạn
6. Thể trạng hư nhược – bệnh mạn tính kéo dài
→ Khiến tỳ – thận suy, khí âm cùng hư, thần khí không được nuôi dưỡng
Những ai dễ bị mất ngủ do rối loạn thần kinh thực vật?
– Người sống trong môi trường căng thẳng kéo dài
– Nhân viên văn phòng, kỹ sư, người hay tiếp xúc màn hình
– Phụ nữ tuổi 40–55 (giai đoạn tiền mãn kinh)
– Người có bệnh nền tim mạch, huyết áp, tuyến giáp
– Người từng điều trị bằng thuốc kích thần, thuốc ngủ dài ngày
– Người có lối sống tĩnh tại, ít vận động, ăn uống không điều độ
Triệu chứng điển hình khi thần kinh thực vật bị rối loạn
– Mất ngủ, trằn trọc, dễ tỉnh giấc hoặc ngủ chập chờn
– Hồi hộp, tim đập nhanh, vã mồ hôi, nóng bừng
– Tê bì chân tay, khó thở, thở ngắn, hay thở dài
– Rối loạn tiêu hóa: đầy hơi, táo bón, tiêu chảy
– Run tay, rối loạn tiểu tiện, chóng mặt
– Tâm trạng dễ cáu, hay giật mình, khó tập trung
Chẩn đoán mất ngủ do rối loạn thần kinh thực vật
Tại Sinh Đông Y, việc chẩn đoán kết hợp giữa biểu hiện lâm sàng theo tứ chẩn và xét nghiệm hiện đại, nhằm đánh giá đúng thể bệnh và loại trừ các nguyên nhân khác.
Chẩn đoán lâm sàng
– Vọng: da mặt đỏ, mắt quầng, mệt mỏi, biểu hiện uất trệ
– Văn: nghe nhịp thở (thở nhanh nông, hay thở dài), tiếng nói gấp gáp hoặc nhỏ yếu; ngửi mùi hơi thở, mùi mồ hôi
– Vấn: hỏi giấc ngủ, cơn hồi hộp (khởi phát đột ngột hay từ từ, có đau ngực kèm không), bốc hỏa, đầy bụng, chu kỳ kinh, khả năng đang mang thai, rượu bia – cà phê, và toàn bộ thuốc đang dùng (huyết áp, tim mạch, tuyến giáp, an thần)
– Thiết: mạch huyền sác, lưỡi đỏ, rêu vàng mỏng hoặc khôChẩn đoán cận lâm sàng
– Đo HRV (Heart Rate Variability – chỉ số biến thiên tim)
– Điện tâm đồ – đo nhịp tim, nhịp thở khi nghỉ và vận động
– Kiểm tra hormone cortisol, estrogen, progesterone
– Xét nghiệm chức năng tuyến giáp, vitamin D, B12
– Đánh giá PSQI + thang điểm đánh giá chất lượng giấc ngủ
Phác đồ điều trị mất ngủ do rối loạn thần kinh thực vật tại Sinh Đông Y
Chúng tôi điều trị theo nguyên lý bình can – giáng hỏa – bổ thận – dưỡng tâm – an thần, kết hợp điều hòa âm dương và tăng khả năng tự phục hồi của cơ thể.
1. Dùng thuốc thảo dược điều hòa thần kinh, an thần tự nhiên
– Bài cổ phương chọn theo thể bệnh: tâm thận bất giao dùng Giao thái hoàn, Hoàng liên a giao thang; can hoả nhiễu tâm, hay giật mình hồi hộp dùng Sài hồ gia long cốt mẫu lệ thang, Đan chi tiêu dao tán; tâm âm hư dùng Thiên vương bổ tâm đan; tâm huyết hư, hư phiền bất miên dùng Toan táo nhân thang; tâm tỳ lưỡng hư dùng Quy tỳ thang. – Các vị thường gia giảm: lạc tiên, viễn chí, ngũ vị tử, đan sâm, đương quy, bạch thược, long nhãn, liên tâm, dạ giao đằng, hợp hoan bì
– Dạng cao, trà hoặc viên hoàn
– Công dụng: bình can, bổ tâm, dưỡng huyết, định thần, ổn định hệ thần kinh
2. Khai mở huyệt đạo: điều hòa khí huyết toàn thân
– Huyệt: Thái xung, Nội quan, Thận du, Tâm du, Bách hội
– Tác dụng: khai thông các kinh bị bế, điều hòa thần kinh tự chủ
3. Bấm huyệt + xoa bóp vùng cổ gáy, lưng, bụng
– Hỗ trợ giảm căng cơ vùng cổ gáy, thư giãn thần kinh. Không day ấn mạnh vùng xúc động cảnh ở người cao tuổi, người có mảng xơ vữa động mạch cảnh hoặc hay choáng ngất
4. Cứu ngải vùng Thận – Can – Tâm (chỉ dùng cho thể hư hàn)
– Làm ấm kinh lạc, hỗ trợ nuôi dưỡng thần khí ở người thể hư hàn (sợ lạnh, tay chân lạnh, mệt mỏi, mạch trầm trì). Không cứu ngải cho thể can hoả nhiễu tâm / âm hư hoả vượng – tức chính nhóm mặt đỏ, bứt rứt, lưỡi đỏ rêu vàng, mạch huyền sác mô tả ở trên – vì sẽ làm nặng thêm
5. Liệu pháp thiền – khí công – phục hồi nhịp sinh học
– Hướng dẫn bài tập hít thở sâu – điều hòa khí thở – kiểm soát cảm xúc
Lưu ý an toàn về thuốc: không tự ý ngừng hay giảm liều thuốc huyết áp, thuốc tim mạch, thuốc tuyến giáp, thuốc chống trầm cảm – an thần mà bác sĩ đã kê, kể cả khi thấy đỡ nhờ Đông y; ngừng đột ngột thuốc huyết áp hoặc thuốc an thần có thể gây tăng huyết áp phản ứng, hội chứng cai, co giật. Đan sâm làm tăng tác dụng thuốc chống đông (warfarin, aspirin) → dễ chảy máu. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu – đặc biệt bất lợi ở người tăng huyết áp. Ngũ vị tử ảnh hưởng chuyển hóa của một số thuốc tại gan, cần báo với bác sĩ nếu đang dùng thuốc điều trị lâu dài. Thảo dược an thần dùng cùng thuốc ngủ Tây y có thể cộng hưởng gây ngủ gà, choáng váng, dễ té ngã. Chu sa, Thần sa chứa thuỷ ngân – không dùng kéo dài, không dùng cho trẻ em, phụ nữ có thai và cho con bú. Phụ nữ có thai không châm Hợp cốc, Tam âm giao, Khí hải, Quan nguyên.
Phòng ngừa rối loạn thần kinh thực vật từ gốc
– Duy trì giờ giấc sinh hoạt điều độ, ngủ trước 23h
– Hạn chế sử dụng điện thoại – máy tính vào ban đêm
– Ăn uống đủ chất, giảm đồ cay nóng, rượu bia
– Tập luyện thể thao nhẹ nhàng đều đặn
– Thiền định, khí công hoặc yoga giúp ổn định thần kinh
– Tránh stress, học cách buông bỏ và thư giãn tâm trí
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
Xin lưu ý điều quan trọng nhất: hồi hộp, đánh trống ngực, khó thở, vã mồ hôi là triệu chứng của rối loạn thần kinh thực vật, nhưng cũng là triệu chứng của bệnh tim, cường giáp, thiếu máu và hạ đường huyết. Không được mặc định là “thần kinh thực vật” khi chưa loại trừ. Đến cơ sở y tế ngay khi:
- Đau ngực, đau thắt sau xương ức lan lên hàm hoặc xuống tay trái, kèm vã mồ hôi lạnh, khó thở, buồn nôn – nghi nhồi máu cơ tim, gọi cấp cứu 115 ngay, không tự đi xe máy đến viện.
- Tim đập rất nhanh không dứt, đập không đều, kèm choáng váng hoặc ngất – nghi rối loạn nhịp tim, cần đo điện tâm đồ ngay.
- Khó thở tăng dần, khó thở khi nằm, phù chân – nghi suy tim.
- Đau đầu dữ dội đột ngột, yếu nửa người, méo miệng, nói khó, nhìn đôi – nghi đột quỵ, cấp cứu trong giờ vàng.
- Sụt cân nhanh, run tay, sợ nóng, tiêu chảy, mắt lồi – nghi cường giáp, cần xét nghiệm TSH – FT4.
- Cơn hồi hộp kèm huyết áp tăng vọt từng cơn, đau đầu dữ dội, vã mồ hôi đầm đìa – cần khám nội tiết để loại trừ u tuỷ thượng thận.
- Vã mồ hôi, run, đói cồn cào, lú lẫn, nhất là ở người đang dùng thuốc tiểu đường – nghi hạ đường huyết, cần ăn ngọt ngay và đi khám.
- Ngất, xỉu khi gắng sức – luôn là dấu hiệu cần khám tim mạch, không bỏ qua.
- Ngáy to kèm cơn ngưng thở khi ngủ, buồn ngủ nhiều ban ngày – cần đo đa ký giấc ngủ; nhóm này dùng thuốc an thần có thể nguy hiểm.
Không tự ý ngừng thuốc nền mà bác sĩ đã kê. Muốn dùng Đông y song song, hãy nói rõ với cả hai bên để tránh trùng lặp và tương tác.
Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám.
Bạn đang cần
điều trị bệnh
hiệu quả?
Liên hệ ngay với Minh Đạo Đường để được thăm khám
trực tiếp bởi thầy Sinh Đông Y.
