Gãy xương – Nứt xương: tổn thương nghiêm trọng cần phục hồi đúng cách

• Bổ sung canxi, vitamin D, khoáng chất
• Tập thể dục đều, tăng độ bền gân xương
• Tránh vận động sai tư thế, quá sức
• Cẩn trọng khi đi lại, nhất là người già

Khi nào cần đến bệnh viện ngay

• 🔴 Hội chứng chèn ép khoang – cấp cứu ngoại khoa, phải mổ giải áp trong vài giờ, để muộn là hoại tử cơ và có thể phải cắt cụt chi. Dấu hiệu: đau tăng dữ dội không tương xứng với thương tích và không đỡ dù đã dùng thuốc giảm đau, đau tăng vọt khi duỗi thụ động các ngón, chi căng cứng như gỗ, tê bì, mất cảm giác, ngón tím lạnh. Nếu đang bó bột hoặc bó thuốc chặt thì phải tháo ngay và đến viện, không chịu đựng qua đêm.
• 🔴 Gãy hở (đầu xương đâm ra ngoài hoặc vết thương thông vào ổ gãy) – nguy cơ nhiễm khuẩn xương rất cao, phải mổ làm sạch sớm. Chỉ phủ gạc sạch, không đắp lá, không rắc bột thuốc, không đẩy xương vào, và hỏi ngay về tiêm phòng uốn ván.
• 🔴 Nghi gãy cột sống hoặc chấn thương cổ (đau cột sống sau ngã cao, tê yếu tay chân, bí tiểu, mất tự chủ) – không bế xốc, không chở bằng xe máy, không cho ngồi dậy; giữ thẳng trục đầu – cổ – thân và gọi 115.
• 🔴 Gãy xương đùi, gãy khung chậu, đa chấn thương kèm da xanh, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh, khát – là sốc mất máu, cấp cứu ngay.
• 🔴 Khó thở đột ngột, đau ngực, lê lị, nổi ban chấm đỏ ở ngực – nách, lẫn lộn trong 1–3 ngày đầu sau gãy xương dài – nghi tắc mạch mỡ. Muộn hơn, bắp chân sưng đau một bên, nóng, kèm khó thở – nghi huyết khối tĩnh mạch sâu và thuyên tắc phổi, rất hay gặp ở người nằm bất động lâu.
• Chi biến dạng, ngắn lại, xoay bất thường, mất vận động, mạch ở cổ tay – mu bàn chân yếu hoặc mất, bàn tay – bàn chân lạnh tím – tổn thương mạch máu, phải cấp cứu.
• Sốt, sưng đỏ, chảy dịch hôi tại ổ gãy hoặc vết mổ – nhiễm khuẩn xương, phải điều trị kháng sinh và có khi phải mổ lại.
• Người cao tuổi ngã nhẹ mà đau háng, không đứng lên được – rất có thể là gãy cổ xương đùi, cần chụp phim ngay và mổ sớm; nằm lâu chờ “liền tự nhiên” làm tăng viêm phổi, loét tỳ đè, huyết khối và tử vong. ⚠️ Người già có thể gãy lún đốt sống chỉ sau một cú ngồi mạnh hoặc bê vật – đau lưng đột ngột, giảm chiều cao, gù dần là dấu hiệu loãng xương nặng, cần đo mật độ xương.
• Gãy xương sau chấn thương rất nhẹ, hoặc đau xương kèm sụt cân, sốt về chiều, mồ hôi đêm – phải loại trừ lao xương, nhiễm khuẩn và tổn thương xương ác tính trước khi điều trị bằng thuốc thang.
• Đã bó bột mà đau tăng, ngón sưng tím, tê, bột ướt hoặc có mùi hôi, hoặc phần gãy sau nhiều tháng vẫn đau và cử động bất thường (khớp giả, chậm liền) – cần khám lại chuyên khoa chấn thương chỉnh hình.

Lưu ý an toàn – những điều tuyệt đối không làm

• 🔴 Phải chụp X-quang TRƯỚC khi nắn hoặc bó. Nắn bó khi chưa có phim có thể làm di lệch thêm, tổn thương mạch máu – thần kinh, hoặc bỏ sót gãy phức tạp. Không để người không có chuyên môn kéo nắn.
• 🔴 Không đắp lá, không bó thuốc nóng, không xoa dầu nóng hay rượu thuốc lên vùng mới gãy trong 48–72 giờ đầu – làm chảy máu và sưng nặng thêm, che lấp dấu hiệu chèn ép khoang. Giai đoạn đầu là nghỉ – bất động – chườm mát – kê cao chi. Đắp thuốc chặt quanh chi đang sưng là nguyên nhân gây hoại tử đã gặp trên thực tế.
• Thuốc và châm cứu chỉ hỗ trợ giảm đau, giảm sưng, hồi phục chức năng và nâng thể trạng, không thay thế việc nắn chỉnh, bó bột hoặc phẫu thuật kết hợp xương. Thời điểm và mức độ tập vận động, thời điểm tỳ đè lên chi phải theo hướng dẫn của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
• Không tự ý ngừng thuốc bác sĩ đã kê: kháng sinh sau mổ, thuốc chống đông dự phòng huyết khối sau mổ thay khớp hoặc bất động lâu, thuốc loãng xương, thuốc bệnh nền. ⚠️ Người đang dùng thuốc chống đông thì nhóm thuốc hoạt huyết (Đan sâm, Xuyên khung, Tam thất, Hồng hoa, Kê huyết đằng, nghệ liều cao) có thể gây chảy máu – phải báo rõ với thầy thuốc.
• Ngưu tất, Đào nhân, Hồng hoa, Nga truật, Tam lăng và các vị hoạt huyết phá huyết chống chỉ định khi có thai; phụ nữ chậm kinh phải thử thai trước khi dùng thuốc. Mã tiền tử rất độc, nếu dùng phải là Mã tiền chế, liều nhỏ theo kê đơn; rượu thuốc xoa bóp tuyệt đối không được uống và không xoa lên vùng da trầy xước.
• ⚠️ Thuốc xương khớp trôi nổi hay bị trộn lén corticoid và thuốc giảm đau chống viêm: hết đau rất nhanh nên dễ tin, nhưng dùng lâu gây loét – xuất huyết dạ dày, loãng xương nặng hơn và làm xương chậm liền, tăng huyết áp, tăng đường huyết, suy tuyến thượng thận.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia – đây là yếu tố làm chậm liền xương rõ nhất mà người bệnh tự thay đổi được. Đủ đạm, canxi và vitamin D theo tư vấn; không tự uống canxi liều cao kéo dài (nguy cơ sỏi thận), người bệnh thận phải hỏi bác sĩ.
• Ngã ở người cao tuổi là việc phòng được: đèn đêm, bỏ thảm trơn, tay vịn nhà tắm, dép ma sát tốt, đứng dậy theo hai nhịp, xem lại các thuốc gây chóng mặt – buồn ngủ và đo huyết áp cả khi nằm và khi đứng.

Thông tin trên mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của thầy thuốc hoặc bác sĩ trực tiếp khám. Mức độ và thời gian liền xương khác nhau ở mỗi người, không có cam kết chung.