“Ngứa bùng phát khi giao mùa, phấn hoa – Nỗi ám ảnh của cơ địa dị ứng”

Dùng cổ phương theo thể bệnh: phong nhiệt (sẩn đỏ, nóng rát, gặp nóng nặng thêm) – Tiêu phong tán, Ngân kiều tán gia giảm; phong hàn (sẩn nhợt, gặp lạnh – gió nổi lên, chườm ấm dễ chịu) – Quế chi thang, Ma hoàng quế chi các bán thang; huyết hư sinh phong (mề đay mạn, da khô, ngứa nhiều về đêm) – Đương quy ẩm tử, Tứ vật tiêu phong ẩm; vệ khí hư, hay tái phát khi trở trời – Ngọc bình phong tán; trường vị thấp nhiệt (kèm đầy bụng, táo, ăn đồ tanh thì phát) – Phòng phong thông thánh tán gia giảm. Các vị hay dùng: Kinh giới, Phòng phong, Cúc hoa, Kim ngân, Sinh địa, Bạch tiễn bì, Thuyền thoái.
Châm cứu: Khúc trì, Hợp cốc, Ngoại quan, Huyết hải, Tam âm giao, Phong long. Huyệt Hợp cốc và Tam âm giao chống chỉ định với phụ nữ có thai. Cứu ngải chỉ dùng cho thể phong hàn – vệ khí hư (sẩn nhợt, sợ lạnh, gặp gió lạnh thì phát); không cứu ngải cho thể phong nhiệt – huyết nhiệt (sẩn đỏ, nóng rát, gặp nóng nặng thêm, lưỡi đỏ) vì sẽ làm bùng phát nặng hơn.
Tắm lá thảo dược (Lá khế, Rau má, Kinh giới) – nước ấm vừa, khoảng 38 °C, 15 phút mỗi ngày. Lưu ý: chỉ dùng khi da lành lặn; không tắm lá khi da đang trợt, chảy dịch, có mụn mủ hay nghi nhiễm khuẩn, và không chà xát mạnh. Với người mề đay bùng phát khi gặp nóng hoặc khi ra mồ hôi, nước ấm có thể làm nổi sẩn nhiều hơn – nên tắm nước mát hơn và thử trên vùng da nhỏ trước. Ké đầu ngựa (Thương nhĩ tử) có độc: chỉ dùng ngoài, không tự sắc uống, không dùng liều cao hay kéo dài vì có thể gây tổn thương gan; đã có ca ngộ độc nặng do tự dùng.

Lưu ý an toàn khi dùng thuốc và trị liệu

🔴 Không tự ý ngừng thuốc kháng histamin do bác sĩ kê. Mề đay mạn tính cần dùng thuốc đều đặn hằng ngày chứ không phải “nổi mới uống”; ngừng sớm là lý do bệnh dai dẳng. Nếu người bệnh có thuốc bút tiêm adrenalin do bác sĩ dị ứng kê, phải luôn mang theo và không được bỏ.

🔴 Không tự mua thuốc “đông y trị mề đay” trôi nổi. Nhiều loại bị trộn lén corticoid (dexamethason) – uống thấy hết ngứa rất nhanh nên dễ tin, nhưng dùng kéo dài gây mặt tròn, tăng huyết áp, tăng đường huyết, loãng xương, loét dạ dày và suy tuyến thượng thận; khi ngừng thì mề đay bùng phát dữ dội hơn trước. Chỉ dùng thuốc thang có kê đơn, nguồn gốc rõ ràng.

🔴 Không đắp lá, bôi vôi, xát muối, chích lể hay cạo gió lên vùng da đang tổn thương – gây bội nhiễm, loét và sẹo. Không gãi mạnh; cắt ngắn móng tay, chườm mát để giảm ngứa.

Bản thân thảo dược cũng có thể là dị nguyên. Người cơ địa dị ứng có thể phản ứng với chính thuốc thang hoặc nước tắm lá. Nếu sau khi dùng thuốc mà ngứa tăng, nổi sẩn lan nhanh, sưng môi – mắt, khó thở thì phải ngừng ngay và đi cấp cứu, sau đó báo lại thầy thuốc để loại vị nghi ngờ.

Vị thuốc cần thận trọng: Ké đầu ngựa (Thương nhĩ tử) có độc, quá liều gây tổn thương gan – chỉ dùng theo kê đơn. Ma hoàng làm tăng nhịp tim và huyết áp, không dùng cho người tăng huyết áp, bệnh mạch vành, cường giáp. Cam thảo liều cao dài ngày gây giữ nước, tăng huyết áp, hạ kali máu. Đại hoàng, Phan tả diệp (trong các bài “giải độc”) gây lệ thuộc nhuận tràng và chống chỉ định thai kỳ. Phụ nữ có thai hoặc chậm kinh phải thử thai trước khi điều trị.